مبانی استراتژی سياسی در فاز اول گذار به دموکراسی (۳)

می توان از زوایای مختلف به مسئله گذار به دموکراسی نظر افکند و با استفاده از پژوهشهای تاریخی پروسه دموکراتیزاسیون به این نتیجه رسید که گذار به دموکراسی فقط یک موضوع سیاسی، اقتصادی، فرهنکی، مذهبی یا منطقه ای نیست بلکه به پارامتر های تاریخی و بین المللی نیز وابسته است و همچنانکه Collier نظر می دهد می توان " هسته سخت" دو پارادیم " موکراسی از بالا" و " دموکراسی از پائین " را در روند حرکت ضعیف نمود و با گذر از منطق دو ارزشی به یک منطق ترکیبی دست یافت. تجربیات موج سوم نیز حاکی از آن است که عمده گذار های موفقیت آمیز با تشکیل ائتلاف های فرا طبقاتی به سرانجام رسیده اند.

بخش اول
بخش دوم

بخش سوم
دموکراتیزاسیون نتیجه ای از "مسیر وابسته به پیامد ها"
با در نظر کرفتن دموکراتیزاسیون بعنوان نتیجه ای از "مسیر وابسته به پیامد ها" می توان روند آن را به پنج المنت تقسیم نمودکه در دایره تاثیرات متقابل با دینامیسم مختص به خود با یکدیگر در ارتباط هستند. در نمودار زیر "مسیر وابسته به پیامد ها" مشاهده می شود (Mahoney) .

1- پیش فرض های ورودی:

یا به عبارت دیگر " شرایط فرهنگی و اجتماعی"( antecedent condition )، در اینجا منظور وضعیت ساختاری جامعه در آستانه پروسه دموکراتیزاسیون است. از وضعیت ساختاری می توان توازون نیروها را برآورد نمود .آکتور های کلیدی: سیاسی، اقتصاذی، ُسیستم حقوقی، فرهنگی و مذهبی رل مهمی در مناسبات توازن نیرو بازی می کنند.

2- لحظه حساس( critical junctures ):

در روند دموکراتیک شدن لحظاتی فرا می رسد که در آن زمان ، شرایط برای دگرگونی اساسی در توازون قوا فراهم می باشد. و Mahoney آ ن را نقطه انتخاب (choice point) می نامد.مشخصه اصلی نقطه انتخاب آن است که کنشگران سیاسی و اجتماعی می توانند از میان آلترناتیوهای متعدد، یک مسیر مشخص را انتخاب کنند.

3- دینامیسم نهاد ها یا باز تولید نهاد ها ( institutional reproduction):

بدیهی است که وضعیت ساختاری و آکتور های اجتماعی المنت های استاتیستیک هر آنالیزی هستند. با شروع تاثیر مقابل آنها بریکدگر می توان دینامیسم تاثیرات متقابل را توضیح داد. با نهادهای نوکنشگران جدید و با کنشگران جدید نهاد های تازه باز تولید می شوند.

تا زمانی که توازون قوا در حالت پایداری قرار دارد، نهادهای سیاسی بطور اساسی تغییر نمی کنند با تغییر نسبی توازون قوا، باز تولید نهاد های سیاسی جدید آغاز می شود.

4- دینامیسم کشمکش ها یا به عبارت دیگر گردش تضاد ها :

در این مرحله ، نیرو های سیاسی و اجتماغی وارد بازی می شوند. شانس موفقیت آنها بستکی دارد به این که:

الف- می توانند امکانات نو و نیروی لازم را بسیج نمایند. ب- این که از شرایط مناسب ، توانائی حداکثر استفاده را برای پیش برد آلترناتیو خود دارا هستند.

5- نتایج خروجی:

در نتجه حادشدن کشمکش ها لحظه حساس تازه ای بوجود می آید که در پی آن توازون قوا به نفع مخالفین ساختار قدیم می تواند تغییر میکند.
Tomas Kern در کتاب در "راه کره جنو بی برای دموکراسی" پنج عنصر Mahoney از عرصه تئوری به عمل را چنین تعبیر میکند.

راه کره جنوبی به سوی دموکراسی

در اینجا برمبنای المنت های نمودار بالا به جزئیات تحول تاریخی کره جنوبی می پردازیم:

لحظات حساس در تاریخ کره جنوبی عبارتند از:

مستعمره ژاپن (1910)، اداره وکنترل ارتش آمریکا برکره (1945)، تشکیل دولت (1948)، جنک کره (1950)، کودتای ارتش (1961)، قانون اساسی یوشین (1972) ، قتل پارک چونک-هی (1979)، کودتای نظامی (1980)، و سرانجام گذار سیستم به دموکراسی (1987).

تـفاوت های کارکردگرایی:

گسترش تفاوت ها و توسعه کارکردی اجزا سیستم یا به عبارت دیگر نوسازی و مدرنیزاسیون در فاصله سالهای( 1945- 1910 )

کشمکشها در درون اجزا سیستم :

مشخصه کشمکشها در درون اجزا سیستم را می توان با سه دوره تلاش برای گذار به دموکراسی توضیح داد : دوره اول ( 1961- 1956)، دوره دوم (1980- 1973) و دوره سوم

( 1987 - 1984).

تشکیل ائتلاف:

ائتلاف طرفداران دموکراسی و بسیج سیاسی ( 1987 -1984 ). در نمودار زیر می توان مسیر ائتلاف طرفداران دموکراسی را مشاهده نمود( Jiahn –Tsy Yu)

نتایج خروجی:

سرانجام گذار سیستم به دموکراسی (1987).

در رابطه با "شرایط ورودی" ،" لـحظه حساس " و "تفاوت های کارکردی" قبلا بحث شد . در ادامه در رابطه به یکی از مهمترین موضوعات گذار به دموکراسی یعنی " تشکیل ائتلاف " پرداخته می شود

فاکتور های کلیدی تشکیل ائتلاف

ساختار ائتلاف

در دانش جامعه شناسی تعریف عامی از ائتلاف موجود نیست. اما غالب محققین ائتلاف را پدیده ای اجتماعی قلمداد می کنند ، که آزادانه و نسبتا برای مدتی طولانی توسط کنشگران سیاسی و اجتماعی ایجاد می شود. پارامتر های لازم برای تشکیل آن، تنظیم اهداف کلی با حفظ استقلال هر یک از آکتور ها و همچنین تدوین استراتژی لازم جهت نیل به هدف می باشد. ( scharpf) .

در یک ائتلاف اقدام جمعی شرط بلاواسطه برای افزایش نفوذ می باشد. با تعریف و توضیحات بالا مرز مابین ائتلاف با سایر نهاد های سیاسی از قبیل سازمان، گروه و جنبش و غیره روشن است. اما از سوی دیگر تعرف مذکور از ائتلاف از این محدودیت برخوردار است که: نیروهای شرکت کننده در حرکت های اعتراضی چنان گسترده هستند که هماهنگی در میان آنان در واقعیت امر کار دشواری می باشد.

در حرکت های اعتراضی مدرن نقش تعیین کننده نه از آن عناصر منفرد و اتمیزه شده بلکه این نقش را شبکه های از عناصر منفرد، گروهها و سازمان هایی ایفا می کنند که آنها در درون خویش دارای هویت جمعی و اهداف عمومی می باشند. این جریانات از یکسو معتقد به اقدام جمعی هستند، اما از طرف دیگر خواهان حق تصمیم گیری برای اقدام مشرک نیز می باشند. با این توضیح می توان این نتیجه را کرفت که : ائتلافاتی موفق هستند که با ایجاد مکانیسم های معینی به توانند این محدودیت را بر طرف نمایند.

در بخش های قبلی توصیح داده شد که در موج سوم گذار در آمریکای جنوبی، اروپا شرقی و و آسیای جنوب سرقی ائتلاف هایی ( packt) شکل گرفتند که (Collier )آنها را

" joint projects " نامیده است.

بعنوان مثال د ر آسیای جنوب سرقی در کره جنوبی:

NCDC ( National Coalition for a Democratic Constitution ) . در فیلیپین:

( National Movement for Free Elections) Namfrel و در تایوان جنبش Dangwai و در تایلند Confederation for Democracy .

مشخصه اصلی این ائتلافات ، شرکت تمامی کنشگران سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و قومی در مسیر گذار دموکراتیک بود.

شرایط برای ائتلاف از سوی طرفداران دموکراسی آسان تر خواهد بود ، وقتی که تفاوت های جهان بینی در بین اعضای ائتلاف کمتر بوده و از طرف دیگر هارمونی درونی عناصر تشکیل دهنده آن بالا بوده است. پایداری و استحکام هر ائتلافی به توافق بر سر ارزش ها و علائق مشترک وابسته می باشد.

دو پارامتر اساسی در رابطه با تشکیل ائتلاف عبارتند از : اولویت ها و جهان بینی.

در رابطه با این دو پارامتر این سوال مطرح می شود که کدامیک از این دو مبنا قرار میگیرند؟ تجربه ائتلاف های متعدد نشانگر آن است که پاسخ قطعی برای این سوال وجود ندارد اما موضوع مهم در عمل پاسخ به سوال دیگری است که آیا ائتلاف در کجا و در چه شرایط سیاسی – اجتماعی و پیش فرض های تاریخی توسط کدام آکتور ها و با کدام درجه تشکیلاتی شکل می گیرد؟

Paris و Sofsky محققینی که در رابطه با ائتلافات پژ وهش نموده اند موقعیت ائتلافات را در اجزا زیر توضیح می دهند:

1- نمای ساختاری ائتلاف:

نمای ساختاری هر ائتلافی تاثیر قابل توجهی در کارائی آن دارد. منظور از نمای ساختاری در ائتلاف های مدرن این است که اکتورها در چارچوب چه نوع شبکه ای به همدیکر اتصال دارند و به تناسب نوع شبکه ، کارائی ائتلاف متفاوت می باشد.

2- درجه تشکیلاتی ائتلاف:

تفاوت ائتلاف ها نه تنها در نمای ساختاری بلکه در درجه تشکیلاتی آنها نیز می باشد.

Paris و Sofsky ائتلاف ها را تحت عنوان مدل های در جه بندی شده تشکیلاتی از همدیگر تفگیک می کنند. به نظر آنها در یک انتها آئتلافی که آنها آن را " ائتلاف مستقیم " می نامند

قراردارد. در انتهای دیگر نوعی از ائتلاف موجود است که آنها آن را " اتحاد " نام گذاری میکنند.

مابین این دو انتها، اشکال مختلفی از ائتلافات که برحسب شرایط خاص و مجموعه ای از داده های ورودی و خروجی شکل میگیرد، وجود دارد.

در " ائتلاف مستقیم " مجموعه ای از کنشکران بطور طبیعی به علت توافق برسر ارزش ها جمعی در کنار هم قرار میگیرند ، بدون آن که استراتژی معینی را با هم هماهنک کنند. در صورت وجود یک موضوع مقطعی این ائتلاف شکل میگیرد و اقدام جمعی انجام میگیرد، با پایان این عمل مشترک ائتلاف موضوعیت خود را از دست می دهد.

در ائتلاف از نوع " اتحاد " وجود جهان بینی مشترک تعیین کننده می باشد. در این حالت اهداف و الویت ها در پروسه ای دموکراتیک تنظیم می شود. عناصر شرکت کننده تا رسیدن به اهداف مورد نظر در کنار هم باقی می مانند.

در پارادیم دموکراسی، راهکار ائتلاف دارای نقش اساسی است .مطالعه ائتلاف در کره جنوبی، تایوان، فیلیپین و تایلند نشانگر این حقیقت است که" اتحادطبقاتی " به دلیل ناتوانی در باز تولید علائق مشترک با واقعیت مبارزاتی انطباقی ندارد. درسی که می توان از این ائتلافها گرفت این است که تنها ائتلافی موفق است که به تواند همه انواع جنبش ها را در زیر یک سقف جمع نماید. از طرف دیگر فقدان اعتماد درمیان آکتور های سیاسی و اجتماعی در شروع ائتلاف های یاد شده آنها را در ابعاد بالای ناپایدار و شکننده نموده بود. با هزینه انرژی زیاد و مدت زمان طولانی و صرف امکانات وسیع درنهایت توانستند این ائتلاف ها شکل بگیرند. موانع مهم دیگر سرکوب کنشگران سیاسی و نیروهای اجتماعی از جانب رژ یم بود. اغلب امکان ارتباط مستقیم مبارزان غیر ممکن بود.

تجربه موارد متعدد ائتلاف ها نمایانگر آن است که ائتلافی شانس موفقیت داردکه بتواند در مقابل جریان حاکم ، مشروعیت پیدا کند و این هم به سادگی دست یافتنی نیست .

تنها دریک پروسه طولانی فعالیت که همراه با نو آوری های فرهنگی ، اجتماعی، اقتصادی،

و سیاسی باشد، می توانند نیروهای طرفدار دموکراسی در میان مردم و در مقابل جریان

حاکم مشروعیت پیدا کنند.

در جامعه شناسی سیاسی مشروعیت اپوزیسیون با چهار مشخصه محک زده میشود: الف - نمایندگی ب- ایجاد باور و اعتما د در مردم ج - نمایش و عملیاتی نمودن ایده های سیاسی د- توانایی تبلیغاتی برای کانالیز ه نمودن احساسات جمعی

از مجموعه این تجربیات می توان پنج گام اساسی را درجهت پروسه تشکیل ائتلاف برشمرد: 1- بررسی و تجزیه وتحلیل تضاد ها در اجزا سیستم و نهاد های وابسته به آن

2- بررسی موانع ائتلاف

3- جستجو برای یافتن شبکه مناسب تشکیلاتی در هر شرایط خاص

4- باز تولید هویت جمعی

5- تجزیه و تحلیل مداوم از عمل و عکس ا لعملها و دینامیسم رفتاری در نیرو های بل قوه ائتلاف

نتیجه:

در پایان این مقاله می توان از زوایای مختلف به مسئله گذار به دموکراسی نظر افکند و با استفاده از پژ وهشهای تاریخی پروسه دموکراتیزاسیون به این نتیجه رسید که گذار به دموکراسی فقط یک موصوغ سیاسی، اقتصادی، فرهنکی، مذهبی یا منطقه ای نیست بلکه به پارامتر های تاریخی و بین المللی نیز وابسته است و همچنانکه Collier نظر می دهد می توان " هسته سخت" دو پارادیم " موکراسی از بالا" و " دموکراسی از پائین " را در روند حرکت ضعیف نمود و با گذر از منطق دو ارزشی به یک منطق ترکیبی دست یافت.

تجربیات موج سوم نیز حاکی از آن است که عمده گذار های موفقیت آمیز با تشکیل ائتلاف های فرا طبقاتی به سرانجام رسیده اند.

پایان

منابع :
Mayntz, Renate „ Funktionale Teilsystem in der Theorie sozialer Differenzierung“
In: Renate Mayntz(Hrsg.) , Soziale Dynamik und politische Steuerung.
Theoretische und methodologische Überlegung. Frankfurt/M:Campus.

Merkel Wolfgang ,, Struktur oder Akteur, System oder Handlung : Gibt es einen
Königsweg In der Sozialwissenschaftlichen
Transformationsforschung?,, in Merkel Wolfgang,(Hrsg.)
Systemwechsel 1. Theorien , Ansatz und Konzeptionen S 303-331

Merkel Wolfgang „ Systemwechsel 5, Zivilgesellschaft und Transformation : ein
Internationaler Vergleich.

Tomas, Kern ,,Südkoreas Pfad zur Demokratie,, Institut für Asienkunde in Hamburg
Campus Verlag Frankfurt /Main

Bos Ellen,, Die Rolle von Eliten und Kollektiven Akteuren in
Transformationsprozessen in Merkel Wolfgang,(Hrsg.)
Systemwechsel 1. Theorien , Ansatz und Konzeptionen

Jiahn-Tsyr Yu Demokratie und Volkwechselbeziehungen Zwischen Staat und
Zivilgesellschaft im Transformationsprozesse im:
Philippin, Südkorea, Taiwan.

Fein, Elke; Matzke, Sven Zivilgesellschaft, Konzept und Bedeutung für die
Transformationen in Osteuropa. Ostereuropa-Institut der
Freien Universität Berlin. Arbeitspapiere des Bereichs Politik
und Gesellschaft. Heft 1/1997.
Hanisch, Rolf, Politischer Zusammenbruch und demokratischer Neuaufbau in
den Philippinen.“ In: Tetzlaff, R. (hg.): Perspektiven der
Demokratisierung in Entwicklungsländern. Hamburg, S.101-125

Hong, Ickpyo, Auf dem schwierigen Weg in die Demokratie, Struktur und Problematik
der demokratischen Transition in Südkorea 1984-1995. (Dissertation) ,

Leisering, Lutz , Die Entstehung „Neuer Wohlfahrtsstaaten“ in Ostasien.


Nohlen, Dieter, Mehr Demokratie in der Dritten Welt - Über Demokratisierung und
Konsolidierung der Demokratie in vergleichender Perspektive.

Collier, Ruht Berins, und David Collier : paths Toward Democracy. Thy Working Class
and Elites in Western Europe and South America