سود و زیان چشمپوشی از غنیسازی اورانیوم چیست؟ 2
Aug 20, 2008
کاهش گسترهی پژوهش هستهای در نهادهای مهم پژوهشی جهان
برای نمونه میتوان با مراجعه به تارنماهای چهار نهاد مهم تحقیقات هستهای در ایالات متحدهی آمریکا و آلمان که منحصرأ برای پژوهشهای هستهای پایه گذاری شده اند، شاهد آورد که تا چه اندازه سهم تحقیقات هستهای در این سازمانها کاهش یافته است و به موزات آن سهم پژوهش در موضوعهای کلیدی که ربطی به دانش هستهای ندارند افزایش یافته است. این چهار سازمان عبارتند لابراتوار ملی آرگن (Argonne National Laboratory) و لابراتوار ملی بروکهاون (Brookhaven National Laboratory) در ایالات متحدهی امریکا و مرکز پژوهشهای هستهای یولیش (Kernforschungszentrum Jülich) و مرکز پژوهشهای هستهای کارلزروهه (Kernforschungszentrum Karlsruhe) در آلمان. مختصر نگاهی به تاریخ این سازمانها که در وبسایت شان مندرج است نشان میدهد که با وجود اینکه هدف اولیهی تاسیس شان پزوهشهای هستهای بوده است، اکنون این پزوهشها تنها در بر گیرندهی سهمی بس کوچک و حاشیهای از فعالیت شان است:
• لابراتوار ملی آرگن (Argonne National Laboratory ) در ایالات متحدهی امریکا(10): نگاهی به سرگذست این سازمان نشان میدهد که در سالهای 50 و 60 میلادی پژوهشهایش منحصرأ بر روی فیزیک هستهای بویژه رآکتورهای هستهای متمرکز بوده است و اکنون در میان 26 برنامهی پژوهشی اش، که از فیزیک مصالح در ابعاد ننومتری تا محیط زیست را در بر میگیرد، تنها یک برنامه مستقیمأ به مهنسی هستهای میپردازد. سه چهار برنامهی دیگرش نیز یا غیر مستقیم ( و نه منحصرانه) به این موضوع ویا به جنبههای دیگر فنآوری هستهای در آنسوی کاربردش برای تهییهی انرژی میپردازد.
• لابراتوار ملی بروکهاون (Brookhaven National Laboratory) در ایالات متحدهی امریکا(۱۱): این پژوهشکده که در سال 1946 میلادی با مشارکت معروفترین دانشگاههای ساحل شرقی ایالات متحدهی امریکا برای پژوهشهای هستهای سامان یافته است اکنون دارای چهارده دپارتمان است که هیچیک از آنها منحصرآ به فنآوری هستهای نمیپردازد. در بین پنج زمینهی پژوهشی که در وبسایتاش به عنوان ارجح قلمداد شدهاند در یک مورد صحبت از فنآوری هستهای برای کاربردهائی غیر از فرآوردن انرژی هست اما نشانهای از کاربرد برای تهیه انرژی نیست.
• مرکز پژوهش یولیش (Forschungszentrum Jülich) که سابقأ مرکز پژوهشهای هستهای یولیش (Kernforschungszentrum Jülich) نامیده میشد در آلمان(۱۲): این مرکز در سال ۱۹۵۳ برای پژوهشهای هستهای بر پا میشود و تا ۱۹۷۰ تنها به پژوهشهای هستهای با تاسیس دو راکتور هستهای میپردازد. از این تاریخ دومی به بعد تکامل این نهاد پژوهشی اندک اندک به سوی دیگر موضوعهای علمی گرایش یافته است به نحوی که در سال ۱۹۹۰ به کلی تغییر نام میدهد و از این پس با حذف صفت هستهای تنها به نام "مرکز پژوهش یولیش" (Forschungszentrum Jülich) نامیده میشود. اکنون از میان هشت انستیتوی مستقر در این نهاد تنها یکی به فنآوری هستهای میپردازد. در بین فنآوریهائی که در این پژوهشکده بعنوان " فنآوریهای کلیدی آینده" تعقیب میشوند از فنآوری هستهای صحبتی در میان نیست.
• مرکز پژوهش کارلزروهه (Forschungszentrum Karsruhe) که سابقأ مرکز پژوهش هستهای کارلزروهه (Kernforschungszentrum Karlsruhe) نامیده میشد در آلمان(۱۳): این نهاد علمی در سال ۱۹۵۶ میلادی منحصرأ برای تحقیقات هستهای بویژه راکتورها برپا شده است. از اواخر سالهای ۱۹۷۰ میلادی همراه با پدیدآمدن مشکلات تکامل نیروگاههای هستهای به سوی پژوهش در مورد دیگر فنآوریها گرایش مییابد. در این مرکز امروزه در پنج زمینه کار میشود: ساختار ماده، زمین و محیط زیست، بهداشت، انرژی و فنآوریهای کلیدی. از میان یازده برنامهی جاری تنها در سه مورد با بخش انرژی پیوند دارد و از این میان تنها یک مورد به فنآوری هستهای میپردازد و آنهم در مورد امنیت در تاسیسات هسته ای.
در میان فنآوریهای کلیدی مطرح در این نهاد پژوهشی نیز از فنآوری هستهای صحبتی در میان نیست.
تائید مطالب مذکور در بالا را میتوان در سایت آژانس انرژی هسته ای(NEA) وابسته به OECD نیز مشاهده کرد(۱۴).
آیا غنیسازی اورانیوم به خود کفائی در تولید برق میانجامد؟
موضوع دیگری که به عنوان استدلال به سود غنیسازی مطرح میشود اینستکه صنعت هستهای که برای تولید برق قرار است بر پا شود باید خود کفا باشد و وابستگی به خارج وجود نداشته باشد زیرا که به دیگر کشورها، بویژه غرب، اعتماد جایز نیست.
اکنون بدون اینکه وارد مبحث اهمیت، سود و زیان خودکفائی در شرایط امروز جهانی شویم ببینیم این استدلال تا چه حد صحیح است:
• فنآوری هستهای برای تهیهی برق عمومأ و بخشهای معطوف به جنبه ایمنی آن خصوصأ بسیار پیچیده، حساس و بغرنجاند. مواد بکاربرده باید دارای ویژه گیهائی باشند که در شرایط استثنائی درون و پیرامون راکتور هستهای با درجهی اطمینان بسیار بالا پایدار بمانند. چنین مهمی فزون بر دانش پیشرفته، نیاز به تخصص و تجربه دارد چیزیکه در کوتاه و حتی میان مدت در ایران فراهم شدنی نیست. قطعات الترونیکی لازم برای کنترل و هدایت ابن نیروگا هها نیز نیاز به یک صنعت الکترونیک پیشرفته دارد که این هم اکنون در ایران فراهم نیست. بنابراین در کوتاه و میان مدت وابستگی به خارج برجا میماند. دلیل این ادعا نیز وابستگی فعلی ج ا ایران به سیاست ملون مزاج روسیه در پروژهی نیروگاه بوشهر هنوز بعد از سی سال است.
• اگر هم فرض کنیم که ایران به مشکلات تکنولوژیکی مذکور هم غلبه کند باز یک نگاه نزذیک تر به مسئلهی تهیهی انرژی به شیوهی هستهای نشان میدهد که با فرض تسلط بر چرخهی کامل سوخت هستهای وابستگی کشور به منابع بیرونی پس از اندک مدتی افزایش مییابد.
چگونه؟
مطابق آمار آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) بر مبنای اطلاعات کسب شده از جانب سازمان انرژی اتمی ایران (AEOI) مقدار ذخائراورانیوم محرز شده ۳۰۰۰ تن است و میزان ذخائر احتمالی ۲۰۰۰۰- ۳۰۰۰۰ تن تخمین زده میشود.
در مقام مقایسه ارزش انرژی زائی ذخائر اورانیوم با دیگر ذخائر ایران رجوع به ارقام زیر از جانب آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) راهگشا است(۱۶):
تخمین ذخائر انرژی به واحد اکزاژول (Exajoule= 1018 Joule)
جامد (ذغال سنگ) 52.16
مایع (نفت) 532.01
گاز 938.29
اورانیوم 0.27
آب 35.48
جمع 1558.21
منبع بانک اطلاعاتی IAEA (۱۶)
اکنون در نظر بگیریم که شرط خود کفا بودن که به عنوان هدف برقراری چرخهی کامل سوخت هستهای، علیرغم مخالفتهای جهانی، ابراز میشود تا چه اندازه با واقعیت انطباق دارد:
چه در دوران پهلوی و چه در نظام جمهوری اسلامی صحبت از تهیّهی حدود ۲۳۰۰۰ مگاوات برق به روش هستهای بوده است ، یعنی تقریباً ۲۰ نیروگاه هریک با ظرفیتی پیرامون ۱۰۰۰ مگاوات. هر چند که به احتمال قوی شرایط اقلیمی ایران اجازهی برپا کردن این شمار نیروگاه هستهای را نمیدهد ( آقای دکتر اکبر اعتماد در مصاحبهای که در چهارچوب" آرشیو تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران"(۸) با عنوان "برنامهی انرژی اتمی ایران، تلاشها و تنشها" انجام داده است به این موضوع اذعان دارد که در ایران تنها ده جایگاه مناسب برای بر پا کردن نیروگاه هستهای یافته بودند).
اکنون فرض کنیم که ممکن میشد این شمار نیروگاه هسنهای را براه انداخت. هر نیروگاه بطور میانگین سالانه ۱۰۰۰۰۰ واحد کار جداسازی (SWU) برای غنیسازی اورانیوم نیاز دارد(۱۵) که تقریبأ هم ارز ۱۵۰ تن اورانیم است. ۲۰ نیروگاه در سال ۳۰۰۰ تن سوخت لازم دارند.
نتیجه اینکه ذخائر شناخته شده و محرز ایران(۳۰۰۰ تن) برای یکسال کفایت میکند. چنانچه تخمین خوشبینانه (۲۰۰۰۰- ۳۰۰۰۰ تن) از منابع احتمالی و محرز نشده را پایهی محاسبه قرار دهیم در این صورت ذخائر اورانیوم تنها برای ۱۲- ۱۳ سال نیاز نیروگاههائی را که قرار است ساخته شوند برآورده میکند(۱۶). حال میدانیم که عمر متوسط نیروگاههای هستهای حدود 40-50 سال است. این بدان معنی است که پس از ۱۲-۱۳ سال باید اورانیوم از خارج وارد کرد. یعنی کشور درست به حالتی بازمیگردد که قرار بود از آن پرهیز شود. وابستگیای که بوجود خواهد آمد عمدتأ به کشورهای بلوک غرب مانند کانادا و استرالیا خواهند بود که بیشترین منابع ارانیوم را در اختیار دارند.
حال چنانچه فرض کنیم که تعداد کمتری نیروگاه ساخته شود در این صورت البته میتوان برای مدتی درازتر سوخت را از ذخائر درونکشوری تأمین کرد امّا بلافاصله مسئلهی اقتصادی بودن غنیسازی در مقیاس خرد مطرح میشود. این صنعت مانند دیگر صنایع در حالتی سودآور خواهد بود که تولید انبوه صورت بگیرد. مثلأ شرکت اورنکو(Urenco) که یک کنسرسیوم هلندی –آلمانی-انگلیسی است به تنهائی ۲۳% نیاز نیروگاههای هستهای جهان در ۱۷ کشور را تامین میکند (۱۷) از جمله شعبهی آلمانیاش نیاز ۱۴ نیروگاه را برآورده میکند.
تولید خرد برای شمار اندکی نیروگاه به هیچ وجه هزینههای تکامل، سرمایه گذاری و نگاهداری تاسیسات غنیسازی را تامین نمیکند چه رسد به اینکه هزینههای سباسی نیز بدان افزوده شوند- امری که آقای اعتماد در مورد کل کاربرد انرژی هستهای نیز بدان اذعان دارد(۸).
ادامه دارد
---------------------------------------
منابع:
(1) http://www.leader.ir/langs/fa/?p=bayanat&id=2906
(2) http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/07/080715_wmj-ahmadinejad.shtml
(3) http://radiozamaaneh.com/analysis/2008/04/post_600.htm
(4) http://iranglobal.info/I-G.php?mid=2&news-id=46902&nid=haupt
(5) http://tabnak.ir/pages/?cid=11696
(6) http://www.advarnews.com/article/1001.aspx
(7) برنامه انرژی اتمی ایران،تلاشها وتنشها-مصاحبه با اكبر اعتماد نخستین رییس سازمان انرژی اتمی ایران
http://fis-iran.org/index.php/___1234567891011121314/392
http://fis-iran.org/index.php/___1234567891011121314/392
(8) مصاحبهی دکتر اکبر اعتماد با روزنامهی اعتماد ملّی (20/1/1387) با عنوان: ناگفتههای اکبر اعتماد؛ پیشگام فنآوری هستهای ابران،
http://www.roozna.com/Negaresh_site/FullStory/?Id=57780
(9) http://www.iaea.org/worldatom/rrdb
(10) http://www.anl.gov/Science_and_Technology/divisions.html
(11) http://www.bnl.gov/bnlweb/departments.asp
(12) http://www.fz-juelich.de/portal/ueber_uns/institute_einrichtungen
(13) http://www.fzk.de/fzk/idcplg?IdcService=FZK&node=0096
(14) http://www.nea.fr/html/general/profiles/germany.html
(15) http://www.cameco.com/uranium_101/uranium_science/nuclear_fuel/
(16)
http://wwwpub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/cnpp2003/CNPP_Webpage/pages/..%5Ccountryprofiles%5CIran%5CIran2003.htm
(17) http://www.urenco.com/fullArticle.aspx?m=62
(18) مقالهی دکترهادی زمانی به نقل از منبع اوپک
http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=15100
http://www.nuclear-free.com/deutsch/traube3.htm (19)
(20) http://www.oekonews.at/index.php?mdoc_id=1029433
(21) http://www.welt-auf-einen-blick.de/energie/erdgas-reserven.php
(22)
http://www.uranium.info/index.cfm?go=c.page&id=36
http://www.godmode-trader.ch/news/pdf/?ida=802724
(23) http://www.spiegel.de/wirtschaft/0,1518,546970,00.html
(24) روزنامهی سود دیچه تسایتونگZeitung Süddeutsche ، در تاریخ 17 مارس 1971 با تیتر " بزرگترین نیروگاه هستهای دنیا در کنار وزر" یا به آلمانی „Größtes Kernkraftwerk der Welt an der Weser“
(25)Kazuaki Yanagisawa et. Al, Journal of Nuclear Science and technology, Vol. 39, No 10, p. 1120-1124 (Oct. 2002)
(26) http://www.nea.fr/html/ndd/reports/2003/nea4372-generation.pdf
(27) http://www.sueddeutsche.de/ausland/artikel/71/179520
(28) http://www.aeoi.org.ir/NewWeb/Farsi/ordpage.asp?id=296
(29) http://www.nea.fr/html/general/facts.html
(30) http://www.strom.de/vdew.nsf/id/5ADF97C82BEBF1D1C125711B0033169F?open&Highlight=