سراب الگوی چینی در ایران

سفير ايران در چين در گفت وگو با شرق:

الگوى چينى در ايران اجراشدنى نيست
• از سال ۷۹ كه واژه «الگوى چينى» به ادبيات سياسى تزريق شد، اصلاح طلبان و محافظه كاران نو همچنان در جدال و اختلاف بر سر نتايج اجراى اين الگو در ايران براى يكديگر پيغام مى فرستند و استراتژى هاى اقتصادى يكديگر را به نقد سرخ مى كشند. اصلاح طلبان اقتدا به الگوى چينى از سوى محافظه كاران را در ايران يك «استراتژى از پيش شكست خورده» اعلام مى كنند و محافظه كاران نو در پيگيرى روياى خود «الگوى چينى» را پس پشت نهاده و تا طرح «ژاپن اسلامى» پيش مى روند.
• دور نيست تا جدال بر سر اجراى «الگوى چينى» و «ژاپن اسلامى» در ايران در انتخابات پيش رو، خرداد ۸۴ ،باز از سر گرفته شود.

سحر نمازى خواه

از سال ۷۹ كه واژه «الگوى چينى» به ادبيات سياسى تزريق شد، اصلاح طلبان و محافظه كاران نو همچنان در جدال و اختلاف بر سر نتايج اجراى اين الگو در ايران براى يكديگر پيغام مى فرستند و استراتژى هاى اقتصادى يكديگر را به نقد سرخ مى كشند. اصلاح طلبان اقتدا به الگوى چينى از سوى محافظه كاران را در ايران يك «استراتژى از پيش شكست خورده» اعلام مى كنند و محافظه كاران نو در پيگيرى روياى خود «الگوى چينى» را پس پشت نهاده و تا طرح «ژاپن اسلامى» پيش مى روند. اوج پيكار دو جناح در اسفند ۸۲ و همزمان با اعلام شعارهاى انتخاباتى مجلس هفتم از سوى محافظه كاران نو بروز يافت كه سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى در راستاى مخالفى راسخ براى شعار اجراى الگوى چينى كه از سوى آبادگران مطرح مى شد تا صدور بيانيه اى شديداللحن به مخالفت از اين الگو برخاست و حمايت رقيب از الگوى چينى را تنها در راستاى «تسديد فضاى سياسى» ارزيابى و اعلام كرد كه با توجيه توسعه اقتصادى و تكيه بر الگوى چينى مطرح مى شود.دور نيست تا جدال بر سر اجراى «الگوى چينى» و «ژاپن اسلامى» در ايران در انتخابات پيش رو، خرداد ۸۴ ،باز از سر گرفته شود. چه تكيه محافظه كاران بر توسعه اقتصادى و نداشتن طرح و الگويى نو و ايرانى، مدام تئوريسين هاى اقتصادى شان را به الگوهاى كشورهاى موفق منطقه سوق مى دهد و از اين سو اصلاح طلبان را در هراس انسداد فضاى سياسى كشور با اقتدا به چين يك حزبى و به دور از هر تكثر گرايش سياسى به اعلام مخالفت با محافظه كاران خواهد كشاند.چينى كه امروز اين پرسش تحليلگران اقتصادى جهان را با خود همراه دارد كه «آيا قرن ۲۱ قرن چينى خواهد بود؟» و نگاه اقتصادى جهانى را تا سال ۲۰۲۰ به خود معطوف داشته تا به قطبى قدرتمند در منطقه آسيا و اقيانوس هند بدل شود و در رداى دومين قطب جهان، قطب اول را به چالشى علنى بخواند، آيا الگوى مناسبى براى ايران با شاخص هاى اقتصادى غيرقابل قياس است؟ اين پرسشى است كه با فريدون وردى نژاد مطرح كرديم. او كه از سال ۸۰ به عنوان سفير ايران در چين براى ماموريتش در راستاى اجراى هر چه بهتر طرح «توسعه روابط تهران _ پكن» ناظرى نزديك بر چين و چينيان است. چينى كه نخستين مركز سرمايه گذارى خارجى جهان، سومين كشور واردكننده در جهان و چهارمين كشور صادركننده جهان، بخش اعظمى از اقتصاد جهان را در دست گرفته است.

•اين بخش از گفت وگو را با يك پيش بينى زودهنگام شروع كنيم، اگر انتخابات پيش روى رياست جمهورى ايران، دولت را به محافظه كاران بسپارد، روابط آتى ايران و چين را چگونه مى بينيد؟
مسلم است كه توسعه برنامه ها و روابط ايران در راستاى برنامه پنج ساله چهارم توسعه ادامه يابد. دولت ها كه جاودان نيستند، تغيير مى كنند. شايد تغيير دولت ها تنها روند اجراى برنامه ها و توسعه روابط را كند و تند كند. شايد نقطه نظرات مجلس جديد و دولت جديد تاثيرى روى سرعت برنامه ها بگذارد اما پايه هاى اصلى برنامه و چشم انداز آن مصوب و تغييرناپذير است. در عين حال به نظرم مى رسد روند كلى توسعه اقتصاد كشور در عرصه بين الملل و جهانى چون بحثى كارشناسى و نه سياسى است با روال و زاويه ديدى كه آغاز شد، ادامه يابد.
•اتفاقاً به دليل چانه ى محافظه كاران نو براى اجراى الگوى چينى در ايران و اقتداى آنها به توسعه اقتصادى و اجتماعى در كنار تعديل توسعه سياسى اين سئوال را مطرح مى كنم، پيش بينى مى كنيد توسعه روابط ايران و چين تند شود يا كند؟
من معمولاً پيش بينى كننده خوبى نيستم.
•پيش بينى تان براى قرارداد ۷۰ ميليارد دلارى كه خوب بود.
فرض كنيم پيش بينى شما درست باشد. دولت تغيير كند، در پى آن كادر و نگاه دولت هم تغيير كند. با اين فرض هم معتقدم هر يك از گرايش هاى اصلى سياسى موجود در ايران كه به قدرت برسد، تغيير چندانى در روابط آتى تهران _ پكن حاصل نخواهد شد چون در بخش اقتصاد دولتى به طور طبيعى نياز و اصول دو كشور روشن است و پايه آن براساس نگاه به شرق و نگاه به آسيا مدون شده است. خوشبختانه بيش از ۶۰ درصد اقتصاد خارجى ما در آسيا رقم مى خورد. اين موفقيت بزرگى براى دولت ما است كه توانسته به عنوان يك كشور آسيايى بيش از ۶۰ درصد از روابط اقتصادى خود را در آسيا رقم بد. بنابراين، اين ۶۰ درصد با درصد محدودى از تغييرها در دولت هاى مختلف گذشته وجود داشته. يعنى در دولت زمان سادگى آقاى هاشمى رفسنجانى بوده و در دوران پس از دوم خرداد آقاى خاتمى ادامه يافته و قطعاً در دولت بعدى هم نگاه به آسيا و توجه به شرق به عنوان يك محور دنبال خواهد شد. اما اينكه سرعت آن ممكن است در ابعاد مختلف زياد و كم شود، طبيعى است.
•اصلاً به نظر شما الگوى چينى در ايران قابل اجرا است يا نه؟
من معتقدم الگوى چينى براى چين مناسب است. اين الگو شايد در هيچ كشور ديگر و نيز ايران قابل اجرا نباشد. خصوصاً در ايران و با روحيه ملت ما. ما ملتى بوديم تئورى و نظريه پرداز كه سخت از ديگران الگو مى گيريم. ضريب هوشى ايرانيان بالاست. همه خود را صاحب نظر مى دانند و چندان الگوپذير نيستند. ضمن آنكه شرايط جغرافيايى، اقتصادى و سياسى ما با چين بسيار متفاوت است. چين كشورى تك حزبى با تمركز تصميمات سياسى است و الگوى توسعه چين الگوى توسعه اقتصادى بر مدار اقتدار سياسى و امنيتى است. اين الگو با شرايط اقليمى، سوق الجيشى، اجتماعى و سياسى همخوانى ندارد و معلوم نيست بتوانيم اين الگو را پياده كنيم. در الگوى چينى خيلى از شرايط، خصوصيات اقليمى، ديدگاه كنفوسيوس، نژاد زرد، شرايط سياسى كه در سال هاى ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ چينى ها شروع كردند و درهاى باز اقتصادى را كه به شرق و غرب باز كرده و از خلاء بين المللى استفاده كردند، با ايران متفاوت است. پياده كردن الگوى چينى وابسته به تاريخ پشت سر گذاشته خاص چين است و معلوم نيست در ايران قابل پياده كردن باشد.
• بحران هاى كنونى ايران هم چندان بى تشابه به بحران هاى دهه ۸۰ ميلادى چين نيست؟
من معتقد نيستم ما دچار بحران هستيم، معتقدم ما دچار شرايط خاص در بهره گيرى از فرصت ها هستيم. اما معتقدم در شرايط و امكانات كشور ما، مردم ما، سطح تخصص ما، منابع ما، موقعيت جغرافيايى ما و ساختار سياسى سنتى ما به دليل تفاوت هاى پايه اى و آشكارى كه با چين دارد، الگوى چينى قابل اجرا نيست. فقط مى توانيم ايده ها و برداشت هايى از روش هاى موفق چين را به عنوان پايه هاى قابل استفاده بگيريم. به خصوص از بخش هاى اقتصادى و سپس بومى سازى كنيم. دوم نوع ديالوگ و گفت وگوى جهانى و نوع همكارى بين المللى چين است كه مى توانيم به صورت ايده ها و شيوه هايى از چين برداشت كنيم و آنها را بومى كرده و با شرايط كشورمان آماده و ارائه كنيم. اساساً ساختار سياسى، تك حزبى چين با ساختار سياسى و تكثر در كشور ما متفاوت است. زمينه هاى الگوى اقتصاد چين و ايران با هم متفاوت است و شرايط بين المللى هم نسبت به سال هايى كه چين توسعه خود را آغاز كرد، تغيير كرده است. الگوى چين قديمى تر و كم طاقت تر از اين است كه بتواند پاسخگوى شرايط سياسى و جغرافيايى كنونى ايران باشد. اساس الگوى اقتصادى چين با ما متفاوت است. اقتصاد چين دولتى است و در آن كشور هم جواب داده اما اقتصاد ايران به صورت پايه اى از سه بخش دولتى، تعاونى و خصوصى تشكيل شده. هر ساختار اقتصادى، الگوى خاص خود را طلب مى كند. تاكيد مى كنم كه اجراى الگوى چينى پاسخ لازم را در ايران نمى دهد.
•نقطه نظرات شما شنونده را ياد واكنش هاى مجاهدين انقلاب نسبت به اجراى الگوى چينى در ايران مى اندازد كه حتى در مقابل اين نظر و در آستانه انتخابات مجلس هفتم بيانيه شديداللحنى هم صادر شد.
نمى دانم تا چه حد ديدگاه هايم با دوستان مجاهدين يكى است .اين ديدگاه ها و نظرات خودم است كه به عنوان سفير ايران در چين و كسى كه سال ها در چين دگى كرده مطرح مى كنم.
•وقتى الگوى چينى را رد مى كنيد، چه الگوى جايگزينى براى پيشنهاد داريد؟
الگويى كه در ايران جواب مى دهد، الگويى برگرفته از شرايط سياسى، اجتماعى، فرهنگى و اقتصادى خود ايران است. شرايطى براى ايران امروز با در نظر گرفتن مطالبات و ملزومات عرصه بين الملل امروز. ما مى توانيم از تجربه كشور هاى مختلف مثل مالزى، چين، ژاپن، اروپا و كشور هاى منطقه براى خود الگو بردارى كنيم و الگوى مخلوط نوينى به عنوان الگوى ايرانى مدون كنيم.
•چيزى شبيه الگوى«ژاپن اسلامى» كه پس از الگوى چينى مطرح كردند؟
نه. اساساً هيچ يك از اين الگو ها براى ايران قابل اجرا نيست. نظريه پردازان ما، خصوصاً طى يكى دو سال گذشته، الگوهاى متفاوتى مطرح كردند. الگوى چينى، الگوى آلمانى، ژاپن اسلامى، الگوى مالزى و... اما هيچ يك از اينها، الگوى ما نيست. تنها تجربياتى در امتداد هم هستند كه ما مى توانيم از آنها بهره بردارى موردى كنيم. حتى خود چينى ها معتقدند الگوى اقتصاد سوسياليست چينى در هيچ جاى ديگر وجود ندارد. اين الگو ساخته و پرداخته تاريخ و تحولات مردم و دولتمردان چين است. خاص آنها است، در ايران قابل اجرا نيست

author=سحر نمازى خواه
date=چهارشنبه ۲ دى ۱۳۸۳