هفته فیلم ایران در شهر کلن
۱۲ ۱۳۸۳آذر
به دنبال تصوير حقيقي جامعه ايران
در چارچوب هفته فيلمهاي ايراني ۷۰ فيلم از سينماگران ايراني به مدت يك هفته در كلن نمايش داده شد.
نخستين هفته فيلمهاي ايراني در روزهاي بيست و پنجم تا سيام نوامبرامسال با نمايش حدود هفتاد فيلم كوتاه و بلند مستند و داستاني از فيلمسازان ايراني مقيم داخل و خارج از كشور و چند فيلمساز خارجي در خانه فيلم شهر كلن آلمان برگزار شد و صدها تن از ايرانيان مقيم آلمان در كنار بوميان اين كشور از اين فيلمها ديدن كردند. در اين يك هفته، آثار بيش از 60 سينماگر به نمايش درآمد. برخي از فيلمسازان با دو يا سه فيلم در جشنواره شركت كرده بودند و كثرت فيلمها سبب شد كه بعضي روزها نمايش فيلم بيش از ده ساعت به درازا بكشد. به همين دليل بسياري از علاقهمندان نتوانستند همه فيلمهاي مورد علاقه خود را ببينند. از ميان فيلمسازاني كه آثارشان نمايش داده شد، حدود 15 نفر و بقيه مرد بودند.
بخش قابل توجهي از فيلمها از داخل كشور به هفته فيلم ايراني كلن رسيده بود و بخشي از آنها را نيز، يا فيلمسازان ايراني مقيم كشورهاي مختلف جهان ساخته بودند يا فيلمسازان خارجي كه موضوع كارشان به نحوي با مسائل مورد علاقه ايرانيان در پيوند است.
هفته فيلمهاي ايراني كلن را «انجمن تبادل فرهنگي شرق و غرب كلن» با پشتيباني مالي و امكاناتي اداره فرهنگ، شهرداري و خانه فيلم كلن برگزار كرد. مديريت اين انجمن را، كه در سالهاي اخير برنامههاي فرهنگي و هنري متعددي برگزار كرده است، رحيم فتحي باران به عهده دارد. او براي برگزاري هفته فيلم كه قرار است در سالهاي آينده نيز ادامه داشته باشد از ماهها پيش با فيلمسازان ايراني در داخل و خارج از كشور تماس برقرار كرد.
هفته فيلمهاي ايراني به عنوان نخستين تجربه، هم در زمينه جذب سينماگران و هم در زمينه جذب تماشاگران موفق بود و با رفع نقايص طبيعي آغاز كار، اميد ميرود كه در آينده به يكي از فستيوالهاي معتبر فيلمهاي ايراني در خارج كشور تبديل شود. اما در همين مرحله آغاز، ظاهرا آن مثل ايراني «كار نيكو كردن از پر كردن است» سرلوحه تصميمات برگزاركنندگان فستيوال بوده است. نمايش نزديك به 70 فيلم، كه زمان بسياري از آنها نيز از يك ساعت بيشتر است، در يك هفته، آن هم در جامعهيي كه ساكنان آن بشدت درگير كار و تلاش هستند، سبب ميشود كه علاقهمندان نتوانند همه فيلمهاي مورد علاقه خود را ببينند. به گفته رحيم فتحي باران، سالن سينما در اغلب سئانسها بطور متوسط تا نيمه پر بود و اين علاقه ايرانيان به سينما را نشان ميداد.اما مسلما اگر در گزينش فيلمها و تقسيم وقت دقت بيشتري به كار ميرفت، تعداد بيشتري امكان تماشاي فيلمها را مييافتند. در ضمن برنامه ريزان فستيوال از برخي فيلمسازان دو يا سه فيلم نمايش دادند و اين خود عاملي بود كه بر حجم برنامهها ميافزود.
هفته فيلمهاي ايراني درست در زماني آغاز شد كه فستيوال تئاتر ايراني در كلن به پايان رسيده و در برلين تكرار ميشد. همزمان با هفته فيلم، دو نمايشنامه «بوف كور» از نيلوفر بيضايي و «كريم شيره يي و ناصرالدين شاه» از عطا گيلاني و بهروز قنبر حسيني نيز در كلن به نمايش درآمد و چند كنسرت و سخنراني در همين شهر برگزار شد. همه اينها نشان ميدهد كه دست اندركاران برنامههاي هنري و مسوولان انجمنها و كانونهاي فرهنگي شهر كلن، همچنان درگير تكروي هستند و نمي توانند ميان فعاليتهاي خود هماهنگي ايجاد كنند تا علاقهمندان مجبور نشوند بخاطر ديدن يك برنامه، برنامه خوب ديگري را از دست بدهند. تجربه دو هفته آخر ماه نوامبر شهر كلن نشان ميدهد كه ايجاد يك مركز هماهنگي براي برنامه ريزي درست فعاليتهاي فرهنگي ضرورت دارد. آيا مسوولان چند انجمن و كانون فرهنگي كلن در آينده به اين ضرورت توجه خواهند كرد؟ پاسخ اين پرسش در آينده مشخص خواهد شد.
نمايش حدود هفتاد فيلم كوتاه و بلند مستند و داستاني در هفته فيلم كلن نشان داد كه فيلمسازان ايراني به رغم برخي محدوديتها به معضلات اجتماعي بيش از هرچيز ديگري اهميت مي دهند. نمونه اين تصوير تكان دهنده «انه» است. در «انه» ساخته مهناز افضلي، به عنوان يك نمونه از مستندهاي شجاعانه و افشاگر اجتماعي، فيلمساز دوربين خود را در توالت انه پارك لاله كار گذاشته و در آنجا پاي صحبت ان پير و جواني مينشيند كه پس از تعويص لباس و آرايش در همين توالت، به روسپيگري ميپرداد. در كنار اين فيلم، فيلم ديگري با نام «قاتل مقتول» ساخته مهوش شيخ الاسلامي، با تيزهوشي بسيار از سرنوشت ان داني نقل ميكند كه مرداني متجاوز را كشته اند و دور از فردان خود در انتظار مرگ در دان بسر ميبرند.
نكته جالب ديگري كه هفته فيلمهاي ايراني كلن نشان داد، حضور موثر و پيگير ان فيلمساز در سينمايامروز ايران است. حدود يك سوم سينماگراني كه آثارشان در اين هفته به نمايش درآمد هستند و از قضا، اين، آنها هستند كه از دوربين سينما براي نشان دادن نابسامانيها و دردهاي جامعه اغلب بهتر از مردان همكار خود بهره ميبرند.
در حاشيه برگزاري اين هفته فيلم رحيم فتحي باران دبير انجمن شرق و غرب كلن در گفت و گويي اطلاعات جالبي را در زمينه نحوه برگزاري اين جشنواره، همكاران آن، نحوه گزينش فيلمها و همكاريهايي كه براي جشنواره جذب شده است، بيان كرد. فتحي درباره ميزان درصد فيلمهايي كه از داخل ايران در هفته فيلم كلن به نمايش درآمدند مي گويد: «حدود هشتاد درصد فيلمها در ايران تهيه شده بودند و بقيه در خارج كه از اين ميزان حدود سي و پنج تا چهل درصد فيلمها ساخته ان سينماگر بود. از اين بين دو فيلم اميد بنكدار و كيوان عليمحمدي هم هست كه يكي از آنها موقعيت ان در شهر تهران را در سه اپيزود به تصوير ميكشد. فيلمهاي ديگري هم با اين نقطه اتكا بودند.»
او درباره حجم بالاي فيلمها و طولاني بودن ساعات نمايش در هر روز كه سبب ميشد ايرانيان حاضر در كلن نتوانند فيلمهاي مورد علاقه خود را ببينند هم مي گويد:«اين نخستين بار است كه هفته فيلم را برگزار ميكنيم. در اين زمينه تجربه يي نداشتيم و تصور نمي كرديم كار اينقدر پرحجم بشود. سال ديگر حتما به اين نكات توجه خواهيم كرد. تصميم داريم سال آينده فستيوال را در ده روز با نام «شرق نو» برگزار كنيم. فيلمهاي اين فستيوال تنها از ايران نخواهند بود.اما علت زياد شدن تعداد فيلمها اين بود كه ميخواستيم بعد از 20 سال دوري از كشور از طريق سينما تصوير كامل تري دريافت كنيم و همينطور هم بود. در عين حال فكر ميكردم كساني كه واقعا به سينما علاقه دارند براي اين هفته وقت خواهند گذاشت. ديگران هم ميتوانستند فقط به تماشاي آن تعداد از فيلمهايي بيايند كه دوست دارند. اشكال تنها بر سر تعداد زياد فيلمها نبود. بعضي وقتها موفق نمي شديم فيلمها را در وقت تعيين شده نشان بدهيم و به اين ترتيب زمان طولاني تر ميشد. به هر حال من تجربه امسال را براي بهبود كيفيت كار در سالهاي آينده مورد استفاده قرار خواهم داد.»
هفته فيلم كلن ميهمانان ايراني زيادي هم داشت. فتحي در اين زمينه ميگويد: «حدس ميم كه مجموع هزينهها حدود 14 تا 15 هزار يورو باشد كه از سوي شهرداري كلن و انجمن شرق و غرب تامين ميشود. البته بودجه خود انجمن را هم بطور عمده شهر كلن و اداره فرهنگ آن ميپرداد. خانه فيلم هم سالنش را در اختيار ما گذاشت. در مورد گزينشها هم در تهران خود دوستان سينماگر هياتي را انتخاب كردند كه آقايان پورصمدي، فرشاديان، هوشنگ گلمكاني سردبير ماهنامه فيلم و همسرشان الهام خاكسار، مهدي فهيمي، هما توسلي، ليلا نصيريها و چند تن ديگر جزو آنها بودند. اما من همه فيلمها را در اينجا ديدم و انتخاب كردم.»
فتحي بر اين نكته كه خانه فيلم و اداره فرهنگ شهر كلن دخالتي در انتخاب ها نداشته است تاكيد مي كند و مي گويد: «معيارهاي گزينش يكي اين بود كه فيلمها ميبايست در زمينههاي مختلف وضع اجتماعي ايران را نشان ميدادند و دوم از افراد مختلف ميبودند.
فيلمهايي را انتخاب كرديم كه به شكل نوتر و متفاوتتري به مسائل اجتماعي مينگرند. بخش قابل توجهي از فيلمها مستند بودند و به شكلي بسيار زيبا اوضاع اجتماعي ايران را نشان ميدادند.»
شادمهر راستين، فرزاد موتمن، شاهپور شهبازي، سهيل سپه پور، مسعود عبدالوهاب، كاوه سجادي، آبتين مظفري، محمد شيرواني، كمال بهار، محمد احساني، ميترا فراهاني، هليا رفايي، اميد بنكدار، كيوان عليمحمدي، علي صمدي احدي، مهدي بوستاني، سيف الله صمديان، كيانوش عياري، مهرداد اسكويي، پيروز كلانتري، عليرضا مقدسيان، ناهيد رضايي، بهمن كيارستمي، روشنك صدر، بايرام فاضلي، فرشاد فداييان، جوادامامي، حسين طاهري، مهدي فهيمي، سپيده فارسي، ناصر رفايي، صفي يزدانيان، مازيار بهاري، اينگلوف بانه مان، فرحناز شريفي، رضا بهرامينژاد، سوسن بياني، مرجان رياحي، مجتبي ميرطهماسب، امير كياني، مهوش شيخ الاسلامي، ليلا خوانساري، الكسيس كوروس، رايا نصيري، مسعود مدني، شهرام درياني، ارد عطاپور، مهناز افضلي، مجتبي ياري، فرهاد ورهرام، ابراهيم سعيدي، فرشاد فداييان، آذر مهرابي، پانته آ بهرام، ابراهيم مختاري، ميثم شاه بابايي، عليرضا جهاني فر و شهاب ميرزايي از جمله كارگرداناني بودند كه فيلم هايشان در اين هفته فيلم به نمايش درآمد.
از ميان كارگردانها، شاهپور شهبازي )ساده مترسك(، علي صمدي احدي )ساده قبيله هنر و فيلم 75 دقيقه يي بگذار آفريقا به پا خيزد با اينگولف بانه مان(، روشنك صدر )ساده نشستهام تا...(، سوسن بياني )به من نگاه كن(، عليرضا رسولي نژاد )صحنههاي خارجي(، مجتبي ياري )فيلمي كوتاه راجع به تنهايي( و شهاب ميرزايي )ساده كابوس( شخصا در فستيوال شركت داشتند و با تماشاگران در فرصتهاي مناسب به بحث و گفتوگو نشستند. علاوه بر اين چند تن از بازيگران فيلمها نيز در فستيوال شركت كردند.