دشوارى هاى مرد صلح

مردى مستقل از آمريكا به نوبل رسيد

اعطاى جايزه صلح نوبل به آژانس جهانى انرژى اتمى IAEA و مدير كل آن محمد البرادعى به مثابه تائيدى بر عملكرد اين نهاد بين المللى كوچك اما تاثير گذار در روند صلح جهانى بوده است. با اين كه چند دهه از عمر IAEA و حضور آن در بحران هاى بزرگ بين المللى چون بازرسى از تاسيسات هسته اى عراق مى گذرد اما اين نهاد زير مجموعه سازمان ملل مهر شخصيت محمد البرادعى مديركل را برخود دارد. شخصيتى مصرى كه اينك چهره برجسته بين المللى به شمار مى رود از شهريور ماه گذشته براى سومين بار به مدت چهار سال به رغم نارضايتى ايالات متحده عربى از عملكرد وى به رياست آژانس انتخاب شده است. البرادعى در ۸ سال گذشته توانسته است از آژانس شخصيتى مستقل و توانمند ارائه دهد. هرچند كه ناكامى IAEA در پرونده هسته اى عراق و پيشگيرى از حمله ايالات متحده به اين كشور كه به بهانه تلاش صدام براى ساخت تسليحات هسته اى صورت گرفت از نقاط ضعف عملكرد البرادعى و مجموعه تحت امر وى است اما پيش بينى هاى نسبتاً دقيق آژانس از توانايى هسته اى عراق و انتقاد صريح البرادعى از اقدام يك جانبه آمريكا در حمله به عراق، نارضايتى شديد آمريكا از وى را برانگيخت. مشى مستقل البرادعى در پرونده هسته اى ايران و تاكيد بر حل و فصل صلح آميز اين پرونده بر انتقادات آمريكا از عملكرد وى افزود تا آنجا كه آمريكايى ها براى اين كه پى ببرند وى چه ارتباطاتى با ايرانى ها دارد در محل كار وى در آژانس شنود گذاشتند. حتى شايعات بدانجا كشيد كه ادعا شد البرادعى همسرى ايرانى دارد و همين مسئله گرايش وى به نفع ايران را سبب شده است. هرچند كه وى بارها و به ويژه پس از هر بار ارائه گزارش از پرونده هسته اى ايران به آژانس با انتقاد طرف ايرانى نيز روبه رو شده است و مسئولان جمهورى اسلامى وى و آژانس را ابزارى در اختيار سياست قدرت هاى بزرگ ذكر كرده اند. با اين حال هم آمريكا نهايتاً از مخالفت با انتخاب سه باره وى به مدير كلى آژانس دست كشيد و هم ايران از آن استقبال كرد. زيرا كه اگرچه وى فردى است كه اغلب گزارش هايش لحنى گده درباره سياست هاى هسته اى ايران دارد، اما سياستى مستقل را بر آژانس حكمفرما كرده كه از درغلتيدن كامل اين سازمان به دامن مخالفان ايران جلوگيرى كرده است.با اين حال نمى توان اعطاى جايزه صلح نوبل به وى را بى ارتباط با پرونده هسته اى ايران دانست. زيرا كه موضوع مناقشه ايران با كشورهاى غربى بر سر فعاليت هسته اى جمهورى اسلامى در كنار كره شمالى از مهمترين موضوعات بين المللى در يك سال گذشته بوده و نقش آژانس و مديركل آن در اين پرونده غيرقابل انكار است. از سوى ديگر هر چند جايزه صلح نوبل همه ساله به شخصيت هايى اعطا مى شود كه در جهت پيشبرد صلح در سطح جهان به صورت مستقيم يا غيرمستقيم تلاش كرده اند، اما اعطاكنندگان اين جايزه نيز خود فارغ از انگيزه هاى سياسى در گزينش چهره هاى نامزد دريافت آن نيستند و طبيعى است كه اين انگيزه هاى سياسى در بسترى شكل بگيرد كه ارزش هاى غربى مسير آن را تعيين مى كند. با اين حال اينگونه نيست كه الزاماً ارزش ها و انگيزه هاى سياسى همسو با ميل و خواست نظام هاى سياسى حاكم بر پاره اى كشورها در انتخاب افراد دخالت مستقيم داشته باشد. به عنوان مثال در سال ۱۹۶۴ مارتين لوتركينگ رهبر مبارزات مدنى سياهان آمريكا به دريافت اين جايزه نائل آمد. در سال ۲۰۰۳ هم شيرين عبادى از ايران توانست به عنوان نخستين از يك كشور اسلامى جايزه نوبل را از يك موسسه بين المللى غربى دريافت كند. طبيعى است كه در هر دو حالت و در حالت هاى مشابه ارزش هاى حاكم بر نگره سياسى اعطاكنندگان جايزه (كميته صلح نوبل پارلمان سوئد) در انتخاب افراد نقش داشته و آنها خواسته اند با انتخاب خود سمت و سوى مورد نظر را در كشورى كه گيرنده جايزه به آن تعلق داشته، تقويت كنند.انتخاب آژانس انرژى اتمى و مديركل آن محمد البرادعى نيز خالى از اهداف و مقاصد سياسى پيش گفته نيست چنانچه البرادعى بارها گفته است آژانس جهانى انرژى اتمى به عنوان نهاد متولى معاهدات بين المللى مربوط به منع گسترش سلاح هاى هسته اى و منع جامع آزمايش هاى هسته اى در نهايت حفظ و پيشبرد صلح از طريق مهار و برچيدن تسليحات هسته اى در سطح جهان را هدف گرفته است كه البته فشار آن بر كشورهايى چون ايران به جهت ادعاى غربى ها مبنى بر شفاف نبودن برنامه هاى هسته اى آن بيشتر و بركشورهايى چون اسرائيل كه آژانس هيچ گونه اشراف و نظارتى بر عملكرد آنها ندارد كمتر است. اما در نهايت قوت گرفتن آژانس در دوران مديريت البرادعى مى تواند به سمتى برود كه نظارت بيشترى بر عملكرد رژيم هاى خارج از نظارت معاهدات بين المللى و كشورهاى دارنده تسليحات هسته اى به عمل آورد. اعطاى جايزه نوبل به البرادعى و مجموعه تحت امرش به وى و آژانس جايگاه و اعتبارى مى بخشد كه سياست ها و تصميم گيرى هاى آن اولاً از جانب كشورهاى قدرتمندى چون ايالات متحده به راحتى ناديده گرفته نشود چنان كه در جريان حمله به عراق هشدارهاى آژانس ناديده گرفته شد؛ ثانياً گزارش هاى اين سازمان بين المللى مى تواند كشورهايى چون ايران را در صورت ادامه مخالفت با مصوبات آژانس در تنگناى بيشترى قرار دهد و ثالثاً با توجه به تاكيد البرادعى بر نهايى بودن حل و فصل مناقشه از طريق مذاكره مى توان به پايانى نويدبخش در پرونده هسته اى ايران اميدوار ماند. اعطاى جايزه نوبل به البرادعى تقويت شخصيت مستقل آژانس و فرآيند مذاكره است از اين جهت شايد بتوان گفت كه بازيگران تندرو بين المللى از تقويت اين فرايند چندان خشنود نشده باشند.
منبع: شرق