پرونده هسته‌ای و زبان نشانه‌ها

آن چه این روزها بیش از هر چیز جلب نظر می‌کند، اخبار پراکنده و ضد و نقیضی است که پیرامون مذاکرات علی لاریجانی با خاویر سولانا و انعطاف‌های معقول اتحادیه اروپایی و جمهوری اسلامی به گوش می‌رسد. کلیت این اخبار که غالباً توسط رسانه‌های بین‌المللی منتشر شده (و درستی یا نادرستی آن هنوز مشخص نیست) بیانگر آن است که ظاهراً اتحادیه اروپایی بر مبنای همان شکاف فرا آتلانتیکی مشهور و در جستجوی راهی برای کنترل منازعه هسته‌ای، رسیدن به یک «مصالحه آبرومندانه» را در دستور کار خود قرار داده است.

پائولو کوئیلو نویسنده‌ی‌ سرشناسی است از‌ آمریکای لاتین که نام او هیچ گاه به عنوان یک «تحلیل‌گر» در مسایل بین‌المللی مطرح نبوده است. با این حال به نظر می‌رسد که حداقل در پرونده هسته‌ای ایران می‌توان رد پا و نشانه‌ای از توصیه‌های کوئیلو به شهروندان دهکده جهانی را پیدا کرد. اینک قریب یک دهه است که «پائیلوی بزرگ» در تمام آثار خود به صراحت یا پنهان از خوانندگانش می‌خواهد که «زبان نشانه‌ها» را جدی بگیرند. این توصیه دقیقاً همانی است که اکنون من را بر آن داشته تا تحولات سریع و پشت پرده پرونده هسته‌ای ایران در سه روز گذشته را مورد بازخوانی قرار دهم. مروری بر مبنای «زبان نشانه‌ها».

در این که پیرامون پرونده مهم و حساسی چون پرونده هسته‌ای ایران نمی‌توان صرفاً بر مبنای «زبان نشانه‌ها» قضاوت کرد هیچ شکی وجود ندارد. با این حال شکی هم نیست که به دلیل تاریکی صحن مذاکرات و اجتناب مسئولان تمام طرف‌های درگیر در پرونده از اظهار نظر صریح و آشکار پیرامون تحولات جدید، راهی نیز جز دست انداختن به دامان نشانه‌ها وجود نخواهد داشت. این تناقض دقیقاً همان دلیلی است که اغلب تحلیلگران را در پیش‌بینی تحولات آینده پرونده ناکام گذاشته است. تا آن جا که نویسنده به یاد دارد، از زمان ورود دکتر حسن روحانی به پرونده هسته‌ای ایران تا زمان تصدی علی لاریجانی و نیز در تمام فرازها و نشیب‌های این پرونده نفس‌گیر، ناظران داخلی و خارجی هیچ‌گاه و در هیچ مقطعی قادر نبوده‌اند پیش‌بینی جامع و دقیقی از تحولات بعدی ارایه کنند. ظاهراً به همین دلیل است که این روزها حتی رسانه‌های بی‌طرف بین‌المللی هم کمتر به پیش بینی تحولات آینده می‌پردازند.

آن چه این روزها بیش از هر چیز جلب نظر می‌کند، اخبار پراکنده و ضد و نقیضی است که پیرامون مذاکرات علی لاریجانی با خاویر سولانا و انعطاف‌های معقول اتحادیه اروپایی و جمهوری اسلامی به گوش می‌رسد. کلیت این اخبار که غالباً توسط رسانه‌های بین‌المللی منتشر شده (و درستی یا نادرستی آن هنوز مشخص نیست) بیانگر آن است که ظاهراً اتحادیه اروپایی بر مبنای همان شکاف فرا آتلانتیکی مشهور و در جستجوی راهی برای کنترل منازعه هسته‌ای، رسیدن به یک «مصالحه آبرومندانه» را در دستور کار خود قرار داده است. در این صورت ظاهراً قرار است که مذاکرات، بدون پیش شرط «تعلیق» آغاز شود و جمهوری اسلامی نیز در «دالان مذاکرات» و برای حمایت از این روند برای مدتی فعالیت‌های غنی سازی خود را تعلیق کند. کافی است نشانه‌های زیر را به دقت مرور کنیم:

1ـ همزمان با اعلام ادامه گفت‌وگوهای علی لاریجانی و خاویر سولانا در وین، خبرگزاری رویترز گزارش داد کشورهای اروپایی ترجیح می‌دهند به راه‌حلی آبرومندانه در حل مسأله هسته‌ای ایران دست یابند. رویترز در ادامه گزارش خود نوشته است: در نتیجه «مصالحه آبرومندانه‌ای» که اروپا در تلاش برای دستیابی به آن است، به تهران اجازه داده خواهد شد که فعالیت‌های غنی‌سازی خود را پس از شروع اجرای بسته تشویقی و آغاز مذاکرات جامع میان ایران و اروپا تعلیق کند.

2ـ خبرگزاری مهر که از ارتباط بسیار نزدیکی با مسئولین فعلی پرونده هسته‌ای ایران برخوردار است در خبری به نقل از یک منبع آگاه و نزدیک به هیات مذاکره کننده آورد: «دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با اختیارات کافی در مذاکره حساس وین حضور یافته است ... اراده ایران این است که حداکثر انعطاف لازم برای حل مسئله در کانال مذاکره و تفاهم را در عین برخورداری ایران از حقوق مسلم خود به عنوان فرصتی فرا روی گروه 1+5 و در معرض قضاوت جامعه جهانی قرار دهد».

3ـ پس از آنکه مذاکرات خاویرسولانا و علی لاریجانی از سوی دو طرف مثبت و سازنده ارزیابی شد، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از دیپلمات‌های نزدیک به ایران و اروپا از احتمال تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی از سوی تهران خبر داد. بنا بر گزارش آسوشیتدپرس، دیپلمات‌هایی که نخواسته‌اند نامی از آنها آورده شود در گفت ‌و گو با این خبرگزاری گفته‌اند: مساله تعلیق داوطلبانه از سوی علی‌ لاریجانی و در مذاکره با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا عنوان شده است.
آسوشیتدپرس در گزارش خود ادعا کرده که «لاریجانی در دیدار با سولانا از احتمال تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی به مدت 2 یا 3 ماه توسط ایران خبر داده است. در عین حال بنا به گفته مسئول مذاکرات هسته‌ای ایران در این مسیر تهران نباید تحت فشار قرار بگیرد».

4 ـ گریگوری شولتی نماینده آمریکا در آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای به خبرنگاران گفت، واشنگتن از پیشرفت مذاکرات سولانا و لاریجانی استقبال می‌کند ولی همچنان احساس می‌کند که اعمال فشار بر ایران برای جلوگیری از ادامه فعالیت‌های زیرزمینی‌ این کشور باید ادامه یابد. او گفت: «پیشرفت این گفت‌وگوها قابل تحسین است و ما امیدواریم پیشرفت‌های بیشتری هم در این زمینه به دست بیاید. اما همچنان معتقدیم شورای امنیت سازمان ملل باید در صورت عدم تعلیق غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران، علیه این کشور تحریم‌هایی را اعمال کند».
شولتی در این مورد که ایران ممکن است برای دو ماه تعلیق غنی‌سازی اورانیوم را بپذیرد گفت: ما باید مطمئن شویم که تعلیق یک تصمیم مصلحتی کوتاه مدت نیست.

5 ـ روزنامه اتريشي كورير به نقل از علی لاريجاني روز دوشنبه اعلام کرد که ايران ممكن است تعليق موقت غني‌سازي اورانيوم را بررسي كند. علي لاريجاني در مصاحبه با این روزنامه اتریشی که پس از گفتگوهاي مفصل روزهاي شنبه و يك‌شنبه وی با خاوير سولانا انجام شد تاکید کرد که «كشورش ممكن است تعليق موقت غني‌سازي اورانيوم را بررسي كند. تعليق احتمالي غني‌سازي اورانيوم نيز بخشي از گفتگوهايش با سولانا بوده است اما موضوعات ديگري هم وجود دارد كه بايد حل شود». لاريجاني همچنین در پاسخ به سوالي درباره احتمال تعليق غني‌سازي اورانيوم و اينكه درباره آن انديشيده نشده، گفت: «راه‌حل‌هاي معقول هميشه قابل تامل‌اند.»

6 ـ خبرگزاری فارس روز دوشنبه در گزارشی آورد: «منابع خبري امروز به نقل از منابع ديپلماتيك اعلام كردند ايران آماده بررسي پذيرش قطعنامه شوراي امنيت و درخواست تعليق غني‌سازي اورانيوم ـ حداقل بصورت موقت ـ در مذاكرات خود با مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا شده است... اين ديپلمات‌ها كه هيچ اشاره‌اي به هويت آنها نشده است، امروز مدعي شدند: علي لاريجاني دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران در مذاكرات اين هفته خود با خاوير سولانا مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا به اين مسئله اشاره كرده است».

7 ـ علی لاریجانی پس از ملاقات یکشنبه در وین با خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت که در این ملاقات بسیاری از ابهامات در مورد رد خواسته‌های شورای امنیت سازمان ملل از سوی ایران مخصوصاً در زمینه رد تعلیق غنی‌سازی اورانیوم برطرف شده است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، سولانا نیز با تأیید پیشرفت‌های به دست آمده در این دیدار تاکید کرد که این مذاکرات هفته آینده پیگیری خواهد شد.

8 ـ وزیر امور خارجه روسیه که با روزنامه روسی «ورمیانووستی» مصاحبه کرده در اظهارات خود گفت که پاسخ ايران به مشوق‌های کشورهای 1+5 که به منظور ترغیب این کشور برای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای پیشنهاد شده بود فضایی را برای گفت‌وگو درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران باقی گذاشته است.

9ـ تونی بلر نخست وزیر انگلیس مدعی شد که «مصالحه با ایران و نادیده گرفتن تهدیدات این کشور برای نابودی اسرائیل مخصوصاً در هنگامی که به نظر می‌رسد نیت ایران گسترش تسلیحات هسته‌ای است یک اشتباه تاریخی است». این اظهارات پس از آن بیان شد که خبرگزاری‌های غربی از جمله رویترز خبر دادند که فرانسه و آلمان در جستجوی راهی برای یک «مصالحه آبرومندانه» با ایران هستند که بر اساس آن، مذاکره با تهران پیش از تعلیق غنی سازی آغاز خواهد شد.

10ـ منوچهر متکی در جریان سفر دبیر کل سازمان ملل به ایران و در خلال مصاحبه مطبوعاتی خود (و همچنین پیش از آن) با رد پذیرش پیش شرط تعلیق، تاکید کرد که امکان بررسی این درخواست در طول فرایند مذاکرات وجود دارد و تهران از آمادگی لازم برای بررسی تمام موضوعات حتی «تعلیق» برخوردار است. این نکته امری بود که از سوی علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز مورد تاکید قرار گرفت.
منبع: آفتاب