زنان نقش بارزی در جنبش سبز دارند
گفتوگو با دکتر نیره توحیدی
12.03.2010
شبکه جنبش راه سبز(جرس): دکترنیره توحیدی، جنبش زنان در ایران را ناشی از تناقض رفتارهای حاکمیت با واقعیات جاری درجامعه میداند. او که استاد مطالعات زنان در دانشگاه ایالتی کالیفرنیاست، معتقد است که در دو انتخابات اخیر ریاست جمهوری در ایران شاهد بروز تحولاتی در فرهنگ سیاسی ایران از لحاظ جنسیتی بوده ایم.
دکتر توحیدی، مدرک دکترا و فوق لیسانس خود را از دانشگاه ایلینویز در امریکا و مدرک لیسانس خود را در رشتهی روانشناسی و جامعه شناسی از دانشگاه تهران اخذ کرده است. او در حال حاضربه تدریس جامعه شناسی جنسیت، اسلام، قومیت و دموکراسی درخاورمیانه وآسیای میانه مشغول است. کتابهای " جهانی سازی، جنسیت و دین؛حقوق زنان در متون مسیحیت و اسلام"(کار مشترک با جین بیز) "زنان در جوامع اسلامی؛ تنوع در یگانگی"(کار مشترک با هربرت باودمن) " فمینیسم، دموکراسی و اسلام گرایی در ایران" (به فارسی) از جمله آثار اوست. دکتر توحیدی کتاب دیگری نیز با عنوان " جنبش زنان، اسلام گرایی و دموکراسی در ایران؛ چشم انداز جهانی-بومی" در دست انتشار دارد.
دکتر توحیدی تاکید دارد که جنبش سبز باید خشونت زدایی از جامعهی ایران را از خود شروع کند. به اعتقاد او علی رغم تلاش جنبش سبز برای خشونت گریز بودن، کاملا در این زمینه موفق نبوده است. هنوز شعارهایی در جنبش جاری است که خشونت گراست. به اعتقاد او باید شعار "نه" به سیاستها را جایگزین شعار "مرگ" بر افراد کنیم.
او مسالهی جنسیت را گره کور توسعهی سیاسی – اقتصادی در ایران میداند. به باور او نحوهی ورود خانم دکتر رهنورد به مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری دهم، شجاعانه و سنت شکنانه بود و این کدشکنی در شرایطی که حکومت زن ستیز ایران به نوعی وسواس نسبت به حضور زنان در کنار مردان رسیده، بسیارمهم است.
دکتر توحیدی ضمن تاکید بر لزوم فعالیت بیشتر دکتر رهنورد در شرایط فعلی میگوید :"خیلی امیدوار کننده است که در جنبش سبز، زنان نقش بارز و خودآگاهی را بازی میکنند؛ اولین شهید و اسطوره این جنبش، ندا آقا سلطان، زن جوانی بود که فلسفه میخواند و موسیقی میآموخت و نیز زن قوی و هوشمندی مانند خانم رهنورد در کنار رهبران نمادین این جنبش حضور دارد. در واقع میتوانم بگویم که ایشان هم جزو رهبران نمادین جنبش سبز هستند".
گفت و گو با دکتر توحیدی را در ادامه میخوانید:
درباره راهپیمایی ۲۲ بهمن ارزیابیهای متفاوتی صورت گرفته است. هر دو طرف این ماجرا ادعای پیروزی دارند اما نشانههایی هم میتوان در هر دوطرف سراغ کرد که ازعدم حصول به نتیجهی مطلوب حکایت دارد. ارزیابی شما از این راه پیمایی چیست؟
دکتر نیره توحیدی: به نظر من راهپیمایی ۲۲ بهمن تلاشی برای نمایش قدرت از جانب حکومت بود. حاکمیت تا حدی موفق شد که نمایش ۲۲ بهمن را به صورت مهندسی شده اجرا کرده و حداقل در کوتاه مدت برای هوادارانش عرض اندامی کرده باشد. اما اگر بخواهیم از منظر استراتژیک به مساله نگاه کنیم باید به این نکته اشاره کنم که این برای اولین بار بود که جمهوری اسلامی جشن تولد خود را ناچارا به یک محیط امنیتی و شرایط کاملا پادگانی تبدیل میکرد. این مساله، گویای جدیت بحران، قدرت جنبش اعتراضی و عدم اعتماد به نفس و همچنین ترس نهفته در نیروهای حاکم است. حاکمیت مجبور شده بود که از مدتها پیش تدارک ببیند و همراه با تهدید مردم، به صحنه آرایی روی آورد. خط و نشان کشیدن حاکمیت برای مردم به آنجا رسیده بود که حتی کوچکترین علامت سبز، لباس سبز و نشانهی سبز را نمیتوانست تحمل کند. تمامی این موارد همراه با حملات وحشیانهای که به مردم شد، پایههای ضعیف رژیم را به طور استراتژیکی نشان داد. البته عکسهایی که بعدا از سوی "گوگل" منتشر شد و همچنین فیلمهایی که به تدریج در اینترنت منتشر شد، نشان داد که مردم معترض هم با تعداد بسیار زیادی شرکت کرده بودند. اما از طرف دیگر برای جنبش سبز هم بردی نداشت. به این معنا که رژیم توانست حتی شرکت کنندگان سبز را نیز- حداقل در کوتاه مدت و در بین حامیانش- به نفع خود مصادره کند. این مساله ناشی از ضعف در نحوهی شرکت طرفداران جنبش در مراسم سالگرد انقلاب و تاکتیکهایی بود که بکار گرفته شد. اگرچه مردم در همان حدی هم که شرکت کردند از خود گذشتگی و شجاعت به خرج دادند، اما نتوانستند از تاکتیکهایی که رژیم ترتیب داده بود رهایی یابند. یعنی مردم تا حدی در نمایشی که ترتیب داده شده بود، غافلگیر شدند. از این رویداد میتوان درسهای بسیاری برای حرکتهای بعدی جنبش سبزگرفت.
تظاهرات خیابانی؛ یک ضرورت اما نه برای همهی فصول
شما به ضعف برنامه ریزی یا ناهماهنگی طرفداران جنبش سبز در مراسم سالگرد انقلاب اشاره کردید. برخی از طرفداران جنبش سبز اصولا به تظاهرات خیابانی و استفاده از آن به عنوان یک استراتژی اعتراض دارند. آیا راه دیگری برای جنبش سبز برای به نمایش گذاشتن حضورش وجود دارد؟
این استراتژی را نمیتوان به طور کلی استراتژی غلطی دانست. تظاهرات خیابانی یکی از لازمهها و تاکتیکهای ضروری است. اما اینکه آیا ما همیشه و در هر شرایطی باید به این تاکتیک متوسل شویم، اشتباه است. شاید اگر درآن روزاین ارزیابی را داشتیم که رژیم مصم به سرکوب و جلوگیری از هر نوع حرکت مردمی است، آن وقت به این نتیجه میرسیدیم که تاکتیک شرکت فعال طرفداران جنبش در راهپیمایی بدون ابراز هویت سبزشان، شیوهی درستی نیست. باید این درس را بگیریم که در آینده - تا وقتی که ابتکار عمل در دست رژیم است و سرکوب همه جانبه نیز در دستور کار رژیم قرار دارد - شاید نباید در حرکتهایی از این دست شرکت کرد. نمایش جنبش سبز در روز قدس خیلی موفقیت آمیز بود و رژیم را غافلگیر کرد. اما راهپیمایی ۲۲ بهمن نشان داد که اگر جنبش سبز نتواند هویت مستقل خود را حفظ ومطالبات خود را مطرح کند، حاکمیت آن حضور را به نفع خود مصادره میکند. بنابراین صرف حضور مطرح نیست باید کیفیت و نحوه حضور را هم مورد توجه قرار داد و به جای صدور یک فرمول کلی برای تعطیلی هر نوع حرکت خیابانی، باید قانونمندیها و شاخصههایی پیدا کنیم که کجا میتوان به حرکت خیابانی روی آورد و کجا باید از خیابانها کنار کشید. در ضمن باید این نکته را نیز مورد توجه قرار داد که چه تاکتیکهای دیگری را میتوان برای جنبش در نظر گرفت. حرکتهای خیابانی یکی از تاکتیکهاست و در اغلب موارد هم موفق بوده و توانسته تداوم و تحرک و حضور جنبش را هم در داخل و هم در انظار جهانی به نمایش بگذارد. اما رژیم هم به همان نسبت یاد گرفته که چگونه مقابله کند. باید همیشه این فاکتور سرکوب را در نظر بگیریم و بعد تاکتیکها را متناسب با شرایط انتخاب کنیم و حنبش سبز را صرفا به تاکتیک حرکتهای خیابانی محدود نکنیم.