سفيد رود در وضعيت اضطرار قرار گرفت
افزایش آلايندههاي نفتي، ميكروبي و كشاورزي تعادل زيستي سفيدرود،یکی از مهم ترین آثار طبیعی ایران را از بین برده است. تخلیه ساليانه يک هزار تن پساب صنعتي،خانگي و زبالههاي مديريت نشده روستايي و شهري سفيدرود را به زبالهداني تبديل كرده است.
تخليه ساليانه يک هزار تن پساب صنعتي و خانگي و انواع زبالههاي مديريت نشده روستايي و شهري سفيدرود را به زبالهداني تبديل كرده و با انتقال اين آلودگي ها به خزر فاجعه زيست محيطي هر روز ابعاد گسترده تري مي گيرد.
به گفته كارشناسان محيط زيست، حجم بالاي آلايندهها باعث بر هم خوردن تعادل زيستي در رودخانه شده و سفيدرود را در وضعيت بسيار نگرانكنندهاي قرار داده است.
«محمدرضا فاطمي»، كارشناس محيط زيست دريايي با تاكيد بر اينكه بيشترين حجم آلودگي شهري و صنعتي از طريق رودخانه سفيدرود وارد درياي خزر ميشود، ميافزايد: «انواع آلايندههاي نفتي، فلزات سنگين، آلودگيهاي ميكروبي و كشاورزي و تمام فاضلابهاي شهري، روستايي و صنعتي به اين رودخانه وارد ميشود كه هماكنون تبديل به يك فاجعه زيست محيطي هم در رودخانه سفيدرود و هم در درياي خزر شده است.»
سفيدرود گستردهترين حوزه آبريز در شمال كشور و يكي از گنجينههاي ميراث طبيعي است كه اكنون هر روز به نابودي بيشتر نزديك مي شود.
«جمال معيني»، كارشناس محيط زيست مي گويد:« در حال حاضر اكوسيستم طبيعي سفيدرود دچار تغييرات زيادي شده كه علاوه بر خطر نابودي كامل رودخانه و گونههاي متنوع آبزيان موجود در آن ، اقتصاد و معيشت هزاران انساني را كه در حاشيه رودخانه سفيدرود دگي ميكنند به مخاطره انداخته است. »
بروز پديدههايي مانند كشند قرمز و تودههاي وسيع فيتوپلانكتوني كه تبديل به معضلي در درياي خزر شده است و حيات آن را تهديد ميكند نشانگر ميزان شديد آلودگي در وروديهاي به اين دريا است كه حجم وسيعي از آن توسط سفيدرود وارد ميشود.
به گفته كارشناسان در حال حاضر گزارش هاي كاملي از وضعيت سفيدرود وجود دارد و موقعيت هشداردهنده اين رودخانه و همچنين تاثيرات آن در درياي خزر نشانگر عمق فاجعه در اين منطقه است اما براي اين موضوع كه چرا فعاليت سازمان محيط زيست فقط به ارايه آمار و ارقام محدود شده ،پاسخي داده نشده است.
به گفته معيني از 498 كارگاه صنعتي نيمه بزرگ و بزرگ ،تنها 39 كارخانه داراي فاضلاب صنعتي هستند كه بيشتر آنها فاضلابهاي خود را روانه چاهها، رودخانهها و زمينهاي كشاورزي ميكنند .علاوه بر آن مقدار زيادي از سموم، رسوبات، آفتكشها و كودهاي شيميايي و ساير آلايندهها به وسيله آبهاي روان به سمت سفيدرود جاري ميشوند.
آلايندههايي كه وارد آب رودخانه ميشوند سرشار از مواد آلي و غيرآلي هستند كه معمولا باعث افزايش جمعيت باكتريها و جلبكهاي مزاحم ميشوند كه ميتوانند تعادل زيستي را در اكوسيستمهاي رودخانهاي با خطر مواجه كنند.
«عبدالحميد اميرابراهيمي»، كارشناس محيط زيست بخش شمال كشور معتقد است: «افزايش جمعيت باكتريها و جلبكها باعث افت شديد اكسيژن محلول در آب رودخانه سفيدرود شده و زمينه رشد موجودات بيهوازي را كه گازهاي سمي متان و هيدورژن سولفيد توليد ميكنند فراهم كرده كه علاوه بر بوي تعفن شديد مرگ اين رودخانه را به دنبال آورده است.»
به گفته نماينده ايران در كنوانسيون رامسر، به علت پرجمعيت بودن جلگه مركزي گيلان و عبور سفيدرود از اين منطقه، سفيدرود حامل آلودگيهاي شديد صنعتي و شهري است كه متاسفانه بيتوجهي به اين اكوسيستم بينظير باعث نابودي بخش عظيمي از سفيدرود شده به طوري كه هماكنون سفيدرود از يك اكوسيستم فعال به يك اكوسيستم غيرفعال تبديل شده است.
كاهش عمق آب در اين رودخانه از ديگر عواملي است كه حيات سفيدرود را تهديد ميكند و كارشناسان علت اصلي آن را سد سفيدرود كه باعث تجمع رسوب در كف رودخانه شده است ميدانند.
فاطمي در اين باره ميگويد: «معمولا در رودخانهها، سيلابهاي طبيعي كه ساليانه اتفاق ميافتد يك استحمام طبيعي براي اكوسيستم رودخانهاي به حساب ميآيد و به طور طبيعي غلظت آلايندهها را كم ميكند اما كاهش عمق آب به واسطه سد باعث از بين رفتن اين جريانات سيلابي شده و در نتيجه ميزان آلايندهها روزبهروز بيشتر ميشود.»
سفيدرود كه محل تخمگذاري تعداد زيادي از گونههاي آبزيان درياي خزر به ويژه ماهيان خاوياري است داراي ارزشهاي قابل ملاحظه زيست محيطي است كه وضعيت فعلي سفيدرود باعث از بين رفتن تخم و لارو اين آبزيان شده كه اين امر باعث كاهش شديد اين آبزيان در درياي خزر شده است.
به گفته كارشناس محيط زيست دريايي هماكنون ميزان تخمريزي ماهيان در سفيدرود به مقدار قابل توجهي كاهش پيدا كرده و اين تهديدي جدي براي گونههاي نادر خزر به حساب ميآيد. وي ميافزايد: «البته تجمع مواد آلاينده به ويژه عناصر سنگين در بدن آبزيان خصوصا ماهيان بالغ خطرات بسيار جدي براي انسان به همراه دارد و ميتواند باعث بروز بيماريهاي خطرناكي براي انسانها شود.»
كارشناسان محيط زيست معتقدند در حال حاضر شرايط سفيد سفيدرود بحراني است و مرگ اين زيست بوم بيبديل را با تمام آثار اقتصادي و فرهنگي كه براي مردمان اين منطقه دارد تهديد ميكند به ويژه اينكه ارتباط سفيدرود و درياي خزر و پيامدهايي كه آلودگي اين رودخانه براي خزر داشته است عمق اين فاجعه را بيشتر نشان ميدهد به گفته كارشناسان ،تسريع در اقداماتي نظير تصفيه فاضلابهاي شهري، روستايي و صنعتي، استفاده از آفتكشهاي مناسب، رسوبزدايي از بخشهايي از رودخانه از اقداماتي است كه ميتواند حيات اين رودخانه را نجات دهد.
۱۳۸۴/۸/۱