اختلاف در شوراي امنيت بر سرتحريم ايران
6 ماه مه 2006
"حاضرم بهطور شبانهروزي روي مساله هستهاي ايران كار كنم، اما ديگر اعضا اشتياق چنداني ندارند." اين را جان بولتون، سفير آمريكا در سازمان ملل ميگويد كه چند روزي است همراه 14 عضو شوراي امنيت به سالن نشستهاي اين شورا ميرود و درباره قطعنامه پيشنهادي بريتانيا و فرانسه كه با همراهي و حمايت آمريكا تنظيم شده به رايزني ميپردازد.
اختلافنظر ميان پنج عضو دائم شوراي امنيت درباره متن پيشنويس قطعنامه، نشست روز جمعه را بدون حصول نتيجهاي مشخص به پايان رساند و قرار است روز شنبه اين گفتوگوها ادامه يابد. قطعنامهاي كه درخواست پيشين شوراي امنيت از ايران مبني بر توقف كامل فعاليتهاي غنيسازي اورانيوم - ازجمله تحقيق و توسعه - و نيز تعليق فعاليت ساخت نيروگاه آب سنگين اراك را تكرار كرده است، با اين تفاوت كه قطعنامه قيد "الزامآور" دارد و به تهران مدت زماني كوتاه فرصت ميدهد تا به درخواستهاي شوراي امنيت پايبند بماند كه در صورت عدم تمكين تهران طبق فصل هفت منشور سازمان ملل، راه براي تحريم و اقدام نظامي عليه ايران باز خواهد شد.
اين قطعنامه برنامه هستهاي ايران را تهديدي براي صلح و امنيت بينالمللي ميداند كه با مخالفت چين و روسيه روبهرو شده است و آنها خواهان اعمال تغييراتي در پيشنويس پيشنهادي آمريكا، فرانسه و بريتانيا شدهاند. درحال حاضر مهمترين چالش فراروي شوراي امنيت عدم توافق آنها بر چگونگي ترغيب تهران به درخواستهاي مطروحه است.
مسالهاي كه از سوي واشينگتن و لندن به "ارسال پيام واحد" تعبير ميشود. به گفته امير جونز پري سفير انگليس در سازمان ملل اميدواريم به آنچه ميخواهيم برسيم كه آن شورايي متحد است، شورايي كه 15 عضو در آن مشاركت دارند و درعينحال هدفي را پيش ببريم كه هيچكس در آن باختي ندارد و آن اين است كه ما نميخواهيم ايراني با سلاح هستهاي را شاهد باشيم و ميخواهيم شاهد حفاظت كامل از شروط منع اشاعه )انپيتي( باشيم."
چين و روسيه ضمن مخالفت با به كارگيري فصل هفت منشور سازمان ملل بر ادامه تلاشهاي آژانس بينالمللي انرژي اتمي در حل و فصل پرونده هستهاي ايران و اجتناب از استفاده از ابزار تحريم و اقدام نظامي اصرار دارند ولي موضع آمريكا مبتني بر اين است كه تنها بهرهگيري از فصل هفت ميتواند قطعنامه را لازمالاجرا گرداند. نماينده روسيه در سازمان ملل گفت: ما به دنبال ابزارهايي هستيم كه قطعنامه را طوري ارائه كند كه همه بتوانند از آن حمايت كنند. در شرايطي كه مذاكرات با نمايندگان پكن و مسكو - دارندگان حق وتو - از سوي سفيران پاريس، لندن و واشينگتن بر حمايت از قطعنامه ادامه دارد، گفتوگوهايي از سوي بانيان قطعنامه با اعضاي غيردائم شوراي امنيت در جريان است.
نمايندگان فرانسه و انگليس عصر روز جمعه با همتايان آفريقايي خود از كشورهاي كنگو، غنا و تانزانيا ديدار كرده و آنان را به حمايت از قطعنامه فرا خواندهاند. تلاش واشينگتن - پاريس - لندن در راستاي كسب حمايت حداكثري از قطعنامه پيش از ضيافت شام پنج عضو دائمي شوراي امنيت و آلمان در نيويورك است.
موافقان و مخالفان فصل هفت منشور سازمان ملل
"اگر گزينه ديگري - غير از اعمال بند هفت منشور سازمان ملل - بتواند ما را به هدفمان يعني مجبور كردن تهران به تعليق غنيسازي ايران برساند از آن استقبال خواهيم كرد."
اين موضع جان بولتون كه پيش از انتخاب به عنوان سفير آمريكا در سازمان ملل، معاون وزير امورخارجه آمريكا در امور كنترل تسليحاتي بود نشاندهنده قرار دادن پكن و مسكو در موقعيت انفعالي در قبال پيشنويس قطعنامه مزبور است. خبرگزاري ريانووستي به نقل از سرگئي كيسيلياك معاون وزير امورخارجه روسيه نوشت: "پيشنويس اين قطعنامه نيازمند تغييرات اساسي است. هنوز زود است كه بگوييم پيشنويس قطعنامه چه تغييراتي بايد پيدا كند تا روسيه راضي شود. ما هماكنون درحال انجام مشورتهايي در اين زمينه هستيم وانگ گوانگيا سفير چين در سازمان ملل هم اعلام كرد: پكن با توسل به فصل هفت منشور سازمان ملل به شدت مخالف است.
ويتالي چوركين سفير روسيه در سازمان ملل نيز اظهار داشت: "از ديدگاه روسيه، هدف از ارائه قطعنامه، حل مساله هستهاي از راههاي ديپلماتيك و سياسي است و استفاده از فصل هفت منشور سازمان ملل در رويارويي با موضوع ايران ضرورتي ندارد."
فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد مواد 39 تا 51 را در بر ميگيرد كه مشتمل بر راهكارهايي درخصوص نقض صلح و اعمال تجاوز است. در بند 41 فصل هفتم منشور سازمان ملل آمده است: "شوراي امنيت ميتواند تصميم بگيرد كه براي اجراي تصميمات آن شورا مبادرت به چه اقداماتي كند. اقداماتي كه متضمن به كارگيري نيروي مسلح نباشد. اين اقدامات ممكن است شامل توقف تمام يا قسمتي از روابط سياسي - اقتصادي با كشور مزبور باشد. ماده 42 ميگويد: در صورتي كه شوراي امنيت تشخيص دهد كه اقدامات پيشبيني شده در ماده 41 كافي نيست ميتواند به وسيله نيروهاي هوايي - دريايي يا زميني به اقدامي كه براي حفظ يا اعاده صلح و امنيت بينالمللي ضروري است، مبادرت كند از قبيل محاصره و ساير عمليات نيروهاي هوايي - دريايي يا زميني اعضاي سازمان ملل.
ماده 46 ناظر بر تنظيم به كارگيري نيروي مسلح از سوي شوراي امنيت با كميته ستاد نظامي است. ماده 50 تصريح ميكندأ هرگاه شوراي امنيت اقدامات احتياطي يا قهري عليه كشوري معمول دارد هر كشور ديگر كه خود را مواجه با مشكلات اقتصادي خاص ناشي از اجراي آن اقدامات بيابد اعم از اينكه عضو ملل متحد باشد يا نه، حق خواهد داشت در مورد حل آن مشكلات با شوراي امنيت مشورت نمايد.
فشار بر ژاپن براي تحريم ايران
چند روز پيش واشينگتن اعلام كرده بود در صورت ناكامي در همكاري با كشورهاي عضو شوراي امنيت در جهت اعمال فشار بر ايران طيفي از اقدامات تنبيهي عليه تهران را خارج از چارچوب شورا در نظر خواهد گرفت. نخستين نشانههاي اين سياست روز گذشته و در اظهارات منابع ديپلماتيك ژاپن هويدا شد. خبرگزاري كيودو به نقل از منابع رسمي ژاپن اعلام كرد كه دولت آمريكا فشارها بر توكيو را به منظور همراهي با سياست واشينگتن در تحريم ايران به علت ادامه برنامه هستهاي اين كشور افزايش داده است. به گزارش مهر، آمريكا تلاش ميكند تا ژاپن را متقاعد سازد با استفاده از قانون مبادلات خارجي برخي تحريمهاي اقتصادي را بر ضد ايران به علت برنامه هستهاي اين كشور انجام دهد. رابرت ژوزف معاون كنترل تسليحات وزارت امورخارجه آمريكا هم خبر داد: آمريكا با متحدان خود ازجمله ژاپن گفتوگو كرده است تا پاسخ مناسبي به ايران به علت تلاش براي كسب سلاح هستهاي بدهد.
ژاپن به همراه آرژانتين، كنگو، دانمارك، غنا، يونان، پرو، قطر، اسلواكي و تانزانيا جزو 10 عضو غيردائم شوراي امنيت و جزو شركاي اصلي ايران در بخش نفت و گاز خصوصا در پروژه نفتي آزادگان است. توكيو هفته گذشته همراه با واشينگتن بيانيه مشتركي منتشر كرد و در آن از تهران خواست كليه برنامههاي غنيسازي اورانيوم را به حالت تعليق درآورد.
بولتون چند سال پيش گفته بود اگر 10 طبقه از 37 طبقه ساختمان سازمان ملل در نيويورك را حذف كنند هيچ اتفاقي نخواهد افتاد و امروز در همين ساختمان در پي مذاكره با همتايان خود است تا از يكي از مشكلترين ماموريتهاي كاري خود در نيويورك سر بلند بيرون آيد. منبع: روزنا