گورباچف و انفجار چرنوبيل

گورباچف مي‌گويد در اختيار داشتن قدرت هسته‌اي با سيستم بسته خبري و سانسور در شوروي منافات داشت. او معتقد است که امروز نمي‌توان به توسعه و پيشرفت در علم اتم همت کرد ولي در عين حال در همان سيستم سانسور شده و بسته سنتي به سر برد.

نيروگاه اتمي‌چرنوبيل در 26 آوريل 1986 منفجر شد، ولي دستگاه‌هاي اطلاعاتي و مسوولين امنيتي شوروي يک روز بعد يعني در 27 آوريل، گورباچف را که رهبر کشور بود از قضيه مطلع کردند. اطلاعاتي که در 27 آوريل به گورباچف داده شد به گفته خودش بسيار اندک بود. اين گزارش حکايت از اين داشت که حادثه اساسا چيز مهمي‌نبوده و فقط دو نفر کشته شده و چند قسمت نيروگاه هم آسيب ديده است.

اما در 28 آوريل، يعني دو روز پس از حادثه انفجار، مرکز«فورس مارک» سوئد خبر داد که انفجاري با تاثيرات بسيار وسيع در اوکراين رخ داده است.

بسياري از اين آژانس‌هاي خبري اين رويداد را مخابره کردند. اين در حالي بود که دستگاه‌هاي امنيتي اتحاد جماهير شوروي تا آن زمان هيچ خبري را مخابره نکرده بودند. در نهايت دو هفته پس از وقوع حادثه، ميخائيل گورباچف در يک کنفرانس خبري علي‌رغم نظر و توصيه مقام‌هاي کميته مرکزي و سازمان امنيت شوروي حادثه انفجار نيروگاه اتمي‌چرنوبيل را به طور رسمي‌تاييد و افشا کرد و نسبت به دامنه وسيع آثار زيانبارش هشدار داد. هنوز هم آثار سوء اين انفجار بعد از 20 سال وجود دارد و کارشناسان معتقدند تا پايان قرن بيست و يکم هم شاهد آثارش خواهيم بود. گورباچف معتقد بود وقتي چرنوبيل دامنه تاثيرش از مرزهاي ما تجاوز مي‌کند و به ممالک ديگر نفوذ مي‌کند ما ديگر نه حق داريم و نه مي‌توانيم آن را مخفي کنيم. هر‌چند اين انفجار تنها انفجار در شوروي نبود اما دامنه‌اش بسيار بيشتر بود. برخي معتقدند قدرتش چهار برابر بمب اتمي‌هيروشيما بود. حتي مي‌گفتند اثرات راديو اکتيو ناشي از آن حتي تا ايرلند نفوذ کرده است و يا هنوز هم ماهيگيران فرانسوي در دياي مديترانه ماهي‌هايي صيد مي‌کنند که آلوده به مواد راديو اکتيو هستند. به همين جهت آندري ساخاروف که معروف به پدر بمب ايدروژني اتحاد جماهير شوروي است در زماني که قصد داشتند يک بمب اتمي‌آزمايش کنند مصرانه از خروشچف خواست مانع از انجام اين کار شود، ولي به هرحال آن آزمايش صورت گرفت، اما بعد‌ها خروشچف در خاطراتش از اينکه به توصيه ساخاروف توجه نکرده بود اظهار تاسف و پشيماني کرد. حال گورباچف مي‌گويد در اختيار داشتن قدرت هسته‌اي با سيستم بسته خبري و سانسور در شوروي منافات داشت. او معتقد است که امروز نمي‌توان به توسعه و پيشرفت در علم اتم همت کرد ولي در عين حال در همان سيستم سانسور شده و بسته سنتي به سر برد.

گورباچف از ابتدا هم نگراني و هم اضطراب داشت و دقيقا دوماه پس از ارائه برنامه نوسازي سياسي « پروستاريکا» در شوروي بود که انفجار اتمي‌چرنوبيل رخ داد و از بابت مسائلي که به دنبال داشت و نحوه برخورد مقامات با اين حادثه ثابت کرد که نگراني و اضطراب گورباچف بي‌مورد نبوده است.

از طرفي گورباچف در مقاله اخير خود در گاردين ثابت مي‌کند که انفجار راکتور چرنوبيل در واقع يکي از علل فروپاشي اتحاد جماهير شوروي بود و به همين علت او معتقد است که اين انفجار نشان داد که سيستم سياسي شوروي با تکنولوژي امروز سازگار نيست، سيستم سياسي بسته مبتني بر سانسور با دنياي امروز سازگار نيست. يعني وقتي که مسوولان اتحاد جماهير شوروي به گورباچف اطلاع مي‌دهند که تنها دو نفر در حادثه کشته شده‌اند و در عوض سوئد اعلام مي‌کند که دامنه تشعشعات اين انفجار بسيار زياد و گسترده است نشان‌دهنده اين است که با بودن ماهواره و وسايل ارتباط جمعي پيشرفته ديگر چيزي براي پنهان کردن در دنياي امروز نبايد باشد چرا که تکنولوژي جديد حوصله تحمل سيستم استبدادي و سنتي کنترل اخبار را ندارد. تکنولوژي جديد سعي مي‌کند اين پوسته را بترکاند و به فکر آثار و تاثيرات اين ترکاندن هم نيست.

يعني دولت‌هايي که مخفي‌کاري مي‌کنند در نهايت خود مفتضح مي‌شوند در حالي که انفجار به اين بزرگي که اثرش تا سال‌ها باقي مي‌ماند و هنوز هم ادامه دارد رخ داده بود مسوولان شوروي به گورباچف و رسانه‌ها اعلام مي‌کنند که تنها دو نفر کشته شدند در حالي که هزاران نفر کشته شده بودند.

* اين مطلب برگرفته از گفت‌وگويي است در مورد مقاله اخير گورباچف که نسبت به خطرات انرژي هسته‌اي هشدار داده بود.
منبع: روزنا