پيمان پورتموث و پايان جنگ ژاپن و روسيه

شكست روسيه تزاري يكي از قدرت هاي بزرگ جهان از يك كشور كوچك آسيايي عواقب ناخوشايند و غيرقابل پيش بيني براي رژيم تزاري به بار آورد.

101 سال پيش ، در روز 5 سپتامبر سال 1905 ميلادي ، روس ها و ژاپني ها پيمان پورتموث را امضا كردند و به جنگ ژاپن و روسيه تزاري كه به شكست خفت بار ارتش و نيروي دريايي تزار انجاميده بود ، خاتمه دادند.
براساس پيمان پورتموث ، روسيه متصرفات خود در كشور چين بندر پورت آرتور و شبه جزيره ليائوتونگ را به ژاپن واگذار مي كند.
همچنين نيمي از جزيره ساخالين ، تاسيساتش در منچوري را به ژاپن واگذار كرده و قيمومت ژاپن را بر شبه جزيره كره و بخش اعظم منچوري را به رسميت مي شناسد.

البته تئودور روزولت رئيس جمهور وقت ايالات متحده در اين ميان دخالت مي كند ، زيرا تقاضاهاي ژاپن در پي شكست روسيه تزاري به مراتب بيشتر از سرزمين هايي بود كه براساس پيمان پورتموث به دست آورد.

شكست روسيه تزاري يكي از قدرت هاي بزرگ جهان از يك كشور كوچك آسيايي عواقب ناخوشايند و غيرقابل پيش بيني براي رژيم تزاري به بار آورد.
در شب 7 تا 8 فوريه سال 1904 ميلادي نيروهاي ژاپن بدون مقدمه به بندر پورت آرتور در خاك چين كه متعلق به روسيه تزاري بود ، حمله مي كنند.

نيروي دريايي ژاپن تحت فرماندهي درياسالار هيهاشيرو توگو 7 فروند ناو جنگي روسيه را در بندر پورت آرتور غرق كرده و 8000 سرباز ژاپني در ساحل شبه جزيره كره پياده شده و به سوي سئول پيشروي مي كنند.

در روز 2 ژانويه سال 1905 ميلادي پادگان نظامي روسيه تسليم نيروهاي ژاپني مي شود.
پس از نبرد موكدن واقع در خاك منچوري ، ارتش تزار ناگزير به عقب نشيني از منچوري مي شود.
سرانجام در 27 مه سال 1905 ميلادي نيروي دريايي ژاپن ، ناوگان بالتيك روسيه كه به فرمان تزار نيكلاي دوم از درياي بالتيك به راه افتاده و پس از 8 ماه به درياي حدفاصل كره و ژاپن رسيده بود را در تنگه تسوشيما در هم مي شكند.
اين نبرد تعيين كننده نشانه ضعف كشور پهناور و قدرتمند روسيه تزاري در مقابل كشور كوچك جزيره اي ژاپن بود.
تزار نيكلاي دوم چاره اي نداشت مگر ميانجي گري تئودور روزولت را بپذيرد و پيمان صلح خفت باري را در بندر پورت موث امريكا با ژاپن امضا كند.
امضاي اين پيمان عواقب ناگواري را براي رژيم تزاري در برداشت.

در پي شكست روسيه تزاري از ژاپن ، اين كشور كوچك به قدرت برتر شرق دور تبديل شد.
اقوام آسيايي با شكست روسيه دريافتند كشورهاي اروپايي شكست ناپذير نيستند.
برخي از كشورهاي اروپايي نيز دريافتند كه برتري آنها شكننده بوده و دوره آن رو به پايان است.
فرانسه متوجه اشتباهي كه در سال دهه 1880 ميلادي در اتحاد با روسيه تزاري مرتكب شده بود ، گرديد.
بسياري از بازرگانان فرانسوي به جاي اين كه سرمايه هاي خود را صرف مدرنيزه كردن صنايع خود كنند ، اوراق قرضه روسيه تزاري را خريداري كرده بودند.
سياستمداراني كه با اتحاد فرانسه و روسيه مي خواستند ، انتقام شكست سال 1870 ميلادي از ارتش پروس و آلمان را بگيرند ، متوجه شدند كه متحد آنها يك قدرت پوشالي است.
در روسيه تزاري شكست از ژاپن منجر به انقلاب سال 1905 ميلادي شد و نارضايتي ها از رژيم تزاري افزايش يافتند.

روسيه براي اين كه جبران شكست از ژاپن را بنمايد ، توجه خود را به سرزمين هاي بالكان و امپراتوري عثماني معطوف كرد ، زيرا تصور مي نمود مي تواند به فتوحات آساني دست يابد.
اين مساله موجب رقابت روسيه با امپراتوري اتريش شد كه سرانجام پس از حادثه سوءقصد به جان وليعهد اتريش در شهر سارايوو منجر به جنگ جهاني اول گرديد.
در اين جنگ روسيه متحمل شكست هاي سنگيني شد و قبل از پايان جنگ در سال 1918 ميلادي در روسيه انقلاب شد و رژيم تزاري در سال 1917 سرنگون گرديد.

به اين ترتيب ، در روز 5 سپتامبر سال 1905 ميلادي روسيه تزاري در پي شكست از ژاپن پيمان خفت بار پورتموث را امضا كرد كه عواقب آن 12 سال بعد منجر به سرنگوني رژيم تزاري و روي كار آمدن رژيم كمونيستي اتحاد جماهير شوروي شد.
منبع: جام جم