پيروزی ناخواسته جنبش حمس

رهبران حماس بفكر پيروزی در اين انتخابات نبودند، زيرا تصور میكردند هنوز زمان مناسب برای بدست گرفتن قدرت اجرايی و اداره امور مناطق خودگردان نرسيده است. و اگر در چنين شرايطی به قدرت برسند اجبارا بايد برسر مسائل روزمره با اسرائيل در تماس و مذاكره باشند و با اينكار اعتبار خود را از دست خواهند داد. بههمين دليل در اكثر مناطق كمتر از ميزان لازم كانديدا معرفی كردند.

پيروزی خيره كننده حماس در انتخابات فلسطين بيش از همه رهبران و برنامهريزان خود اين سازمان را غافلگير كرد. آخرين نظرسنجیهای قبل از انتخابات، نشان می داد كه سازمان فتح 59 كرسی و حماس 54 كرسی بدست خواهند آورد. اما حماس، با بدست آوردن 74 كرسی در پارلمان آينده اكثريت مطلق خواهد داشت.

جنبش حمس در انتخابات سال 1996 شركت نكرد زيرا نمی خواست در پارلمانی كه تشكيل آن نتيجه موافقت نامه اسلو بود شركت كند. اما دولت اسرائيل با استراتژی قتل های هدف دار كادرها و رهبران حماس، اين سازمان را بطور جدی تضعيف كرد. علاوه بر اين مردم فلسطين از پنج سال انتفاضه و عكسالعملهای خشونت آميز دولت اسرائيل همراه با بمباران مناطق مسكونی، خسته شده بودند. بههمين دليل سران حماس در ابتدای سال 2005 در مذاكرهای با محمود عباس در قاهره آتش بس با اسرائيل را پذيرفتند. و پس از آن در انتخابات شهرداریها شركت كردند. آنها با شركت دراين انتخابات فقط می خواستند بصورت نيرويی در آيند كه بتواند در تصميم گيریهای آينده دولت فلسطين، نقش مهمی ايفا كند. رهبران حماس بفكر پيروزی در اين انتخابات نبودند، زيرا تصور میكردند هنوز زمان مناسب برای بدست گرفتن قدرت اجرايی و اداره امور مناطق خودگردان نرسيده است. و اگر در چنين شرايطی به قدرت برسند اجبارا بايد برسر مسائل روزمره با اسرائيل در تماس و مذاكره باشند و با اينكار اعتبار خود را از دست خواهند داد. بههمين دليل در اكثر مناطق كمتر از ميزان لازم كانديدا معرفی كردند. در نوار غزه كه هشت نماينده انتخاب می شود، آنها فقط پنج كانديدا معرفی كرده بودند. نجيل سهری تنظيم كننده مبارزه انتخاباتی در نوار غزه گفته بود هدف ما حفظ وحدت ملی است و نه بدست آوردن هژمونی. قدرت مطلق بدنبال خود فساد می آورد، ما نمی خواهيم اعمال ما، روزی اصول ما را خدشه دار سازند.

سازمان حماس شعبه فلسطينی اخوان المسلمين است. اين شعبه در سال 1946 در فلسطين كه در آن زمان تحت اشغال بريتانيا بود، بوجود آمد. دور جديد فعاليت اين سازمان از 9 مارس 1987 آغاز می شود. در اين تاريخ عدهای از كادرهای اخوان المسلمين در نشستی با حضور رهبر روحانی خود شيخ احمد ياسين برنامه جديد تشكيلات را تدوين كردند و نام سازمان خود را حركت مقاومت اسلامی (حماس) گذاشتند. اين سازمان در اولين اعلاميه خود خواهان گسترش جنبش انتفاضه شد. شور وشوقی كه نو جوانان فلسطينی در جريان انتفاضه اول از خود نشان میدادند. نام اين سازمان را در گفتار روزمره به جنبش حمس (به عربی به معنی شور و غيرت) مبدل ساخت.

پايه اجتماعی جنبش حمس خانوادههای شديدا مذهبی از اقشار ميانی و بازاريان است. آنها توانستهاند به سبك سازمان اخوان المسلمين مصر شبكهای از مدارس، بيمارستانها، موسسات خيريه و مراكز كمك به خانواده زندانيان سياسی و شهيدان بوجود آورند، و كنترل مساجد را در دست بگيرند. در برنامه دراز مدت حماس، ايجاد كشور فلسطينی از رودخانه اردن تا ساحل دريای مديترانه كه كشور اسرائيل را هم در بر میگيرد، پيش بينی شده است. اما رهبران اين جنبش می‌دانند كه 60 درصد مردم فلسطين خواستار صلح همراه با پذيرش موجوديت اسرائيل، هستند. به همين دليل آنها در تبليغات انتخاباتی به مسئله اسرائيل نپرداختند و تبليغات خود را بر افشای فساد در سازمان فتح، تمركز دادند.

تشكيل دولت از سوی حماس اين جريان را در موقعيت دشواری قرار میدهد. آنها مجبور خواهند شد ميان ضرورتهای حكومتی و حفظ دستاوردهای كنونی و اصول و ايدهآلهايی كه تا كنون تبليغ كردهاند، به مانورهای پيچيده دست بزنند.

اولين مشكل دولت آتی تامين بودجه آن است. دولت فلسطين برای پرداخت كاركنان خود، هم اكنون به 80 ميليون دلار احتياج دارد. بدون اين پول 135 هزار حقوق بگير فلسطينی، از جمله معلمين كاركنان بيمارستانها، كارمندان دولت و نيروهای انتظامی، يعنی نان آوران 30 درصد از خانوادههای فلسطينی، در ماه فوريه بدون حقوق خواهند ماند. آمريكا سالانه 500 ميليون دلار و اتحاديه اروپا 250 ميليون دلار به دولت فلسطين كمك می كنند. اسرائيل هم ماهانه 30 تا 40 ميليون دلار ماليات و حقوق گمركی را كه به مناطق خود مختار مربوط می شود، به آنها باز می گرداند. اتحاديه اروپا و آمريكا برای ادامه كمكهای مالی سه شرط تعيين كردهاند: دست برداشتن از ترور و خلع سلاح گروههای مسلح، پذيرش حق موجوديت كشور اسرائيل و پذيرش همه قراردادهای منعقد شده قبلی. سران جنبش حمس اعلام كرده اند كه اين شرطها را نمیپذيرند، و آنها میتوانند از كشورهای ديگری كمك بگيرند. ظاهرا مقصود آنها از كشورهای ديگر ايران است. اما كمك گرفتن از يك كشور شيعه، آنها را در ميان كشورهای عربی منفرد میكند. گذشته از اينكه از نظر امنيتی اتحاد با ايران، موجوديت دولت جديد را به خطر می‌اندازد. اسرائيل يك دولت متحد با ايران را در مناطق خود مختار تحمل نمیكند.

حماس بعنوان يك سازمان شبه نظامی می توانست كادرها و رهبران خود را مخفی كند ويا به كشورهای امن خارجی بفرستد. اما دولت و اكثريت پارلمانی را نمی توان مخفی كرد. حتی در دوران فعاليت مخفی هم اسرائيل توانست با استراتژی ضربههای هدف دار كادرهای حماس از جمله شيخ احمد ياسين رهبر روحانی جنبش و عبدالعزيز رنتيسی رهبر سياسی آن را به قتل برساند. هنوز تعداد زيادی از رهبران حماس در زندانهای اسرائيل به سر میبرند. و ابو مرسوك از كادرهای رهبری و خالد مشعل مسئول دفتر سياسی حماس در تبعيد هستند. اسرائيل اعلام كرده كه اگر دولت آينده توافقات قبلی را نپذيرد هيچ تضمين امنيتی برای اعضای آن وجود نخواهد داشت. اين آسيب پذيری دولت جديد در رفتار آينده آنها تاثير خواهد گذاشت.

برخلاف رهبران اسرائيل كه پيروزی حماس را مانعی در راه صلح ميدانند، برخی از رهبران عرب معتقداند كه فقط درگيری در بحث با اسرائيل است كه میتواند راديكاليسم اين جنبش را مهار كند. جواد العنانی تحليل گر سياسی و وزير سابق اردنی میگويد تصور می كنم ارتباط و مذاكره مخفی از هم اكنون ميان آمريكا و حماس آغاز شده است. او معتقد است راديكاليسم حماس پاسخی به راديكاليسم اسرائيلی بود، اما فقط اين دو قطب راديكال هستند كه می توانند صلح را برقرار كنند. در روزهای بعد از اعلام نتايج انتخابات بعضی از رهبران حماس كوشيدند از مواضع راديكال گذشته خود تفسير جديدی بدست بدهند. خالد مشعل رئيس دفتر سياسی حماس میگويد، موضع اين جنبش در غرب بد فهميده شده است. موضع ما درخواست قطعی برای سرنگونی اسرائيل نيست. موضع ما به زبان عربی به معنای پايان اشغالگری اسرائيل است. ما نمی خواهيم اسرائيل را حذف كنيم تنها می خواهيم حقوقمان را به دست آوريم.

پيروزی جنبش حمس در سياست آينده اسرائيل تاثير مهمی خواهد داشت. بلوك ليكود كه با تشكيل حزب جديد ميانه در حال تضعيف شدن بود، خوراك تبليغاتی خوبی برای انتخابات آتی پيدا كرده است. برای مخالفين اسرائيلی روند صلح چه هديهای بهتر از پيروزی حماس می توانست وجود داشته باشد. از اين پس آنها با ظاهری حق به جانب می توانند بگويند اين فلسطينیها هستند كه با روند صلح مخالفت میكنند و نه ما.

پيروزی جنبش حمس ممكن است يك سيگنال غلط هم به راستهای افراطی ايران بدهد. و آنها را با تصور اينكه جهان اسلام در حال پيشروی است، به پا فشاری بيشتر در رويارويی با غرب تشويق كند.