كاريكاتورها و اسلام سياسی
24 بهمن 1384
عدهای معتقداند كه اين همان جنگ تمدنهايی است كه هانتينگتون پيش بينی كرده بود. اما اين جنگ بيش از آنكه ميان اسلام و اديان ديگر باشد در درون خود كشورهای اسلامی جريان دارد. آنچه اكنون نظر محافل خبری غرب را جلب كرده، نمونهای است از برخوردی كه سالها است حاكمين كشورهای اسلامی با مخالفين دگرانديش و طرفداران آزادی و دمكراسی در كشور خودشان انجام میدهند.
نشريه دانماركی كه كاريكاتورها را منتشر كرد، از نظر سياسی به حزب راست اين كشور نزديك است. در برخی از كشورهای اروپای غربی مانند فرانسه، اتريش، هلند، ايتاليا و دانمارك مخالفت با مهاجرت خارجيان تم اصلی سياست احزاب راست را تشكيل می دهد. آنها ميگويند افزايش ورود خارجيان بخصوص مسلمانها كه به آسانی در كشور ميزبان ادغام نمی شوند، فرهنگ كشور آنها را به خطر می اندازد؛ اسلام راديكال و ترورهای انتحاری سوژه تبليغي خوبی برای اين احزاب بوجود میآورد.
نشريه دانماركی Jylands-Posten در 130 هزار نسخه منتشر میشود. يعنی اگر تمام نسخههای آن بفروش رسيده باشد، فقط دو و نيم درصد از مردم دانمارك می توانستند آنرا بخوانند. اينكه چنين واقعه ظاهرا بی اهميتی می تواند ميليونها تظاهر كننده مسلمان را در سراسر دنيا به خيابان بكشاند، بيش از شريعت و سنت اسلامی كه توهين به پيامبر را جرمی در خور مرگ میداند، به شرايط ويژه سياسی كشورهای اسلامی مربوط میشود.
شديدترين تظاهرات و آتش زدن سفارتخانهها در كشورهايی انجام گرفت كه بدنبال فرصتی برای تسويه حساب با كشورهای اروپايی بودند. دولت سوريه كه پس از روشن شدن دخالتش در قتل نخست وزير سابق لبنان رفيق حريری توسط گروه تحقيقاتی كه از طرف سازمان ملل مامور اين كار شده بود، و افزايش يافتن زمان اين تحقيقات كه شامل مصاحبه با خود بشار اسد هم می شود، خود را تحت فشار می بيند، از اين فرصت برای نشاندادن «خشم تودههای مسلمان» حداكثر استفاده را كرد و اولين كشوری بود كه در آن سفارتخانههای دانمارك و نروژ به آتش كشيده شدند. در دمشق بعد از آتش زدن اين دو سفارتخانه سفارت سوئد و بعد از آن معلوم نيست به چه علت سفارت شيلي را آتش زدند. رژيم بعثی سوريه مانند همتای سرنگون شدهاش حكومت صدام حسين، فقط تا آنجايی مسلمان است كه برای تحكيم قدرتش لازم می باشد. دولت سوريه هنگامی كه هزاران نفر از اعضای سازمان اخوان المسلمين را به قتل رساند، اين چنين در فكر اسلام و مسلمانی نبود.
دربيروت حزب الله و نيروهای طرفدار سوريه از فرصت استفاده كردند و به منطقه مسيحی نشين حمله كردند و همراه با ساختمان كناری سفارت دانمارك كليسای مارونی اين شهر را هم به آتش كشيدند. شيخ حسن نصرالله رهبر حزبالله لبنان گفت اگر سلمان رشدی كشته شده بود اكنون جرات نداشتند به پيغمبر توهين كنند. وزارت دادگستری لبنان 135 نفر را به جرم شركت در آتش سوزيها دستگير كرده، كه در ميان آنها 24 فلسطينی و 23 سوری هستند. وزير دادگستری لبنان معتقد است كه يك كشور غير عرب (يعنی ايران) بطور سخاوتمندانه برای سازماندهی اين خشونتها به سازمانهای سوری كمك كرده است.
در ايران كه شايد گزارش پرونده اتمی به شورای امنيت، و هراس از سنگينتر شدن اين پرونده، سران رژيم را به ترديد انداخته بود، تظاهرات كمی ديرتر سازماندهی شد. اما آنجا هم سفارتخانههای دانمارك و نروژ به آتش كشيده شدند، و تظاهر كنندگان به سفارت اتريش حمله كردند و شيشههای آنرا شكستند. و يك شيشه آتش زا بسوی سفارت فرانسه پرتاب شد. طبق معمول، در ايران بهخاطر قتل دشمنان و يا آتش زدن اماكن مربوط به آنها، كسی تعقيب يا دستگير نمی شود.
رهبران فاسد كشورهای اسلامی، بخصوص آن كشورهايی كه هرگونه حقوق شهروندی را از مردمشان سلب كردهاند مانند عربستان سعودی و يمن، از اين فرصت بعنوان سوپاپ اطمينان برای ريخته شدن خشم مردم و منحرف كردن آن بهسوی كشورهای اروپايی، استفاده كردند. در پاكستان جماعة الاسلامية سازمانده تظاهرات بود. اين سازمان كه ابولعلا مودودی يكی از تئوريسين های اسلام سياسی آن را تاسيس كرده، از منابع مهم تهيه نيروی انسانی برای گروههای تروريستی است.
در ايران آيت الله خامنهای كه خيلی علاقه داشت تمامی كشورهای اسلامی بجای دانمارك و نروژ، عليه دشمان اصلی او اسرائيل و آمريكا به تظاهرات دست بزنند. در يك سخنرانی اعلام كرد، دولت اسرائيل كه از پيروزی حماس به خشم آمده، با انتشار اين كاريكاتورها در يك نشريه صهيونيستی به تلافی دست زده است. مشاورين آقای خامنهای به او نگفتند كه كاريكاتورها هفت ماه قبل از پيروزی حماس در دانمارك، و پنج روز قبل از انتخابات فلسطين، در دهم ژانويه، زمانی كه حماس نه تصور و نه خواست پيروزی را داشت، منتشر شدهاند. جالب اينجاست كه شخصيتهای ملی مذهبی هم بدون مطالعه همين گفته «رهبر» را در بيانيه خود تكرار كردهاند.
سروصدا پيرامون كاريكاتورها باعث شد كه در شانزده كشور غربی از ايسلاند تا برزيل و از فرانسه تا زلاند نو كاريكاتورها چاپ شوند. در فرانسه هفته نامه چارلی علاوه بر انتشار كاريكاتورها خودش هم كاريكاتور جديدی به آنها اضافه كرد. سردبير اين نشريه میگويد بخاطر دفاع از آزادی بيان به كار خود ادامه خواهد داد. و رئيس يك موزه هنری در روسيه اعلام كرد كه می خواهد آنها را در موزه خود به نمايش بگذارد. از اين مهمتر انتشار اين كاريكاتورها در چهار كشور اسلامی است. در مصر روزنامه الفجر ظاهرا آنها را بدين دليل چاپ كرد كه انتقاد دقيقتری از آنها بعمل آورد. در بقيه موارد مسئولين چاپ كاريكاتورها اخراج شدند. در مالزی سردبير ساندی تريبون استعفا داد. در يمن همزمان سه روزنامه نقاشیها را چاپ كردند هر سه روزنامه از جمله، دو روزنامه معروف « يمن ابزرور» و الرای العام فورا توقيف، و سردبيران آنها دستگير شدند. در اردن دو نشريه كاريكاتورها را چاپ كردند. جهاد ممانی سردبير هفتهنامه اردنی « شحان» ضمن انتقاد از كاريكاتورها چاپ آنها را به حساب وظيفه خبر رسانی گذاشت ، او نوشت، مسلمانان جهان عاقلانه برخورد كنيد. روزنامه دانماركی مدتها است كه معذرت خواهی كرده، اما بدلايلی هيچ كس در كشورهای اسلامی نمی خواهد اين معذرت خواهی را بشنود. بعد با جرات اين سئوال را مطرح می كند، چه كسی بيشتر به اسلام توهين ميكند، يك خارجی كه تصوير پيامبر را میكشد، يا مسلمانی كه كمربند مواد منفجره به خود میبندد و در يك مجلس عروسی در عمان آن را منفجر می كند؟ سردبير هر دو نشريه دستگير شدند و سردبير شحان مجبور شد رسما از انتشار تصاوير و تفسير خود در مورد آنها، توبه كند.
نكتهای كه جهاد ممانی سردبير روزنامه اردنی شحان مطرح كرد قابل تامل است واقعا چه چيزی چهره اسلام را در جهان بيشتر مخدوش می كند؟ كاريكاتورها يا سربريدن يك گروگان در مقابل دوربين تلويزيونی، يا انفجار چندين بمب در ايستگاه مترو در لندن، يا انفچار اتوبوس حامل محصلين جوان در اسرائيل، يا اظهارات رئيس جمهور ايران در مورد كشتار يهوديان در اردوگاههای آلمانی كه از بزرگترين فجايع قرن بيستم است.
آزادی بيان يكی از بزرگترين دستآوردهای تمدن اروپايی است كه در مبارزه طولانی با قدرت كليسا و حاكمين و دولتهای مستبد بدست آمده است. بخش جدا نشدنی از آزادی بيان، آزادی انتقاد از اديان مختلف بوده و هست. در كنار آزادی بيان، آزادی و برابرحقوقی اديان هم جزء ارزشهای دوران مدرن است. در كشورهای دمكراتيك توهين به اديان ديگر امری نادر است. نقاش كاريكاتورها هم كار خود را توهين ارزيابی نمی كند. اما در كشورهای اسلامی نه تنها توهين به اديان ديگر بلكه توهين به فرقههای مختلف مسلمان هم امر رايجی است. وهابيان شيعهها را كافر می دانند، و در مقاطعی از تاريخ دست به قتل عام آنها زدهاند. متقابلا در ميان شيعيان توهين به پيشوايان مذهبی سنی امر رايجی است ، و مراسم خاصی برای اينكار دارند.
آيت الله جنتی در خطبه نماز جمعه تمام غير مسلمانها را حيوان ناميد. آيا فقط توهين به اسلام جرم تلقی می شود، يا توهين به اديان ديگر هم جرم است. چرا كسی به فكر نيافتاد برای دفاع از هم ميهنان غير مسلمان كشور خودمان امضا جمع آوری كند.