گفت‌وگو با کارشناسان: عملکرد دولت در مواجهه با بحران کرونا

کارشناسان در گفت‌وگو با «شرق» عملکرد دولت در مواجهه با بحران کرونا را بررسی کردند

مبارزه ایرانیزه با کرونا

علی ایوبی: این‌روزها اتفاقات زندگی همه مردم جهان به یک ویروس ختم می‌شود؛ «کرونا». در ایران، وقتی دولت در اولین روزهای آخرین ماه سال 98 در حال رتق‌وفتق برگزاری انتخابات مجلس یازدهم بود، خبر ابتلای دو شهروند قمی به کرونا از سوی وزارت بهداشت تأیید شد. انتخابات در دوم اسفند برگزار شد، اما موج بعد از انتخابات را کرونا در دست گرفت. دولت که در دو سال اخیر با مشکلات زیادی دست‌و‌پنجه‌ نرم می‌کرد، حالا باید به مشکلات عدیده خود یک معضل دیگر را هم اضافه می‌کرد. از طرفی کشور به دلیل تحریم‌ها با مشکلات اقتصادی مواجه بود و از طرف دیگر عملکرد پرانتقاد دولتی‌ها باعث شد تا مردم مانند سال 92 و 96 پشت حسن روحانی نباشند، مجلس یازدهم نیز به دست منتقدان دولت افتاد و همین کار را برای ادامه برنامه‌های دولت سخت‌تر کرد.
 مهار کرونا؛ اولویت اول کشور
بااین‌حال اولویت اول کشور مهار کرونا بود. خبرهای نگران‌کننده و تعداد مرگ‌ومیر ناشی از این ویروس در کشورهای دیگر چنان بود که رئیس‌جمهور را بر آن داشت تا در چهارم اسفند «ستاد ملی مبارزه با کرونا» را تشکیل دهد و سعید نمکی، وزیر بهداشت، را به ریاست آن برگزیدند. رویکردها اما مقداری متفاوت بود؛ رئیس‌جمهور انتظار داشت در همان شنبه اول همه مسائل حل شود و کسب‌وکارها به روال عادی برگردد، اما وزیر بهداشت از تعطیلی ادارات و مدارس می‌گفت و نگران سفرهای نوروزی بود. نمکی بارها بدون رودربایستی و به صورت علنی از مردم گله کرد که چرا با برنامه‌های این ستاد همراهی نمی‌کنند. به‌هرحال دولت برای درآمد کشور نیاز به ادامه فعالیت‌های اقتصادی داشت، اما بالارفتن میزان تلفات و مبتلایان به کرونا کار را برای ادامه فعالیت‌ها سخت می‌کرد. تناقض‌های به‌وجودآمده در دولت در روند کنترل ویروس کرونا باعث شد تا منتقدان سیاسی دولت به روحانی فشار بیاورند تا شخصا مدیریت ستاد مبارزه با کرونا را در دست بگیرد. انتظار منتقدان این بود که پتانسیل رئیس قوه مجریه چنان زیاد است که می‌تواند خیلی از مسائل را با سرعت بیشتری سامان دهد. روحانی در روزهای پایانی سال اعلام کرد مقامات دولتی و اعضای این ستاد در روزهای عید تعطیلی نخواهند داشت و اگر نیاز باشد، در جلسات حضور پیدا می‌کند. حسن روحانی که تجربه سیل عید سال گذشته و همچنین انتقادات فراوانی که به نحوه مدیریت او شده بود را داشت، به وعده خود عمل کرد و در تمام روزهای عید در جلسات ستاد و همچنین هیئت دولت حضور پیدا کرد.
 سکانداری در تعطیلات نوروز
رئیس‌جمهور تلاش داشت از اقتدار یک رئیس دولت استفاده کند و با مدیریت اوضاع، مشکلات را حل کند، کرونا نیز تأثیرگذاری خود را در چند روز اول سال نو نشان داد. روحانی که از موضوع شروع کار از اولین شنبه کوتاه آمده بود، پنجم عید اعلام کرد تعطیلی‌ها تا 15 فروردین ادامه دارد و همچنین از نامه خود به مقام معظم رهبری خبر داد تا در صورت موافقت ایشان، دولت بتواند برای حل معضلات مربوط به کرونا یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برداشت کند.در این میان برخی نمایندگان مجلس نیز این گله را به روحانی مطرح کردند که چرا کشور را به صورت کامل قرنطینه نمی‌کند. این همان انتقادی بود که پیش از تعطیلات نوروزی نیز به رئیس دولت شده بود، اما رئیس‌جمهور زیر بار آن نرفته و گفته بود که چیزی به اسم قرنطینه شهر یا محله نداریم و همه در کسب‌وکار و فعالیت خود آزادند. گویی او امید داشت که مردم شرایط به‌وجودآمده را درک کنند و «خودمراقبتی» را جدی بگیرند، اما شروع سفرهای نوروزی نشان داد که عده‌ای از مردم دیدوبازدید عید را به سلامت خود ترجیح می‌دهند. همین شد که روحانی در هفتم عید مجبور شد اعلام کند که در هفته دوم تعطیلات نوروزی سخت‌گیری بیشتری صورت خواهد گرفت و از طرح «فاصله‌گذاری اجتماعی» خبر داد. درهرحال او زیر بار «قرنطینه کامل» نرفت و آن را مدل چینی دانست. روحانی، «سیزده‌به‌در» در جلسه هیئت دولت به منتقدان خود گفت: «عده‌ای در داخل کشور فشار می‌آوردند که مدل چینی را اجرا کنیم. ما مدل چینی را اجرا نکردیم. یک مدلی بود که برخی از کشورهای اروپایی در روزهای اول شروع کردند و کم‌کم مقداری از آن عقب‌نشینی کردند در این‌روزها و آن امنیت جمعی بود».تصمیماتی که حسن روحانی در چند روز اخیر اتخاذ کرده نشان می‌دهد او همچنان به دنبال این است که کسب‌وکار و زندگی به روال عادی برگردد. روحانی اعلام کرده کسب‌وکارهای کم‌خطر در استان‌ها‌ از ۲۳ فروردین و فعالیت اقتصادی در پایتخت از 30 فروردین از سر گرفته خواهد شد. او انتظار دارد به‌عنوان شخص اول اجرائی کشور، هم مشکلات و بلاهای ویروس کرونا را از سر بگذراند و هم چرخ اقتصادی را در سال جدید به حرکت وادارد، اما انگار برنامه‌های او مورد توافق همه نیست و حسن روحانی هنوز نتوانسته از اتوریته و اقتدار ریاست‌جمهوری خود برای حل بحران بهره زیادی ببرد. باید منتظر ماند و دید با رفتن کرونا از کشور، تدابیر و برنامه‌های حسن روحانی به‌عنوان  نکته مثبت کارنامه دولت تلقی خواهد شد یا منتقدان او که حالا پارلمان آینده را نیز در اختیار دارند از این ویروس به‌عنوان اهرم فشار علیه حسن روحانی استفاده خواهند کرد.درباره عملکرد حسن روحانی و اینکه او از قدرت ریاست خود برای مقابله با کرونا به خوبی استفاده کرد یا خیر با صادق زیباکلام، غلامرضا مصباحی‌مقدم و علی تاجرنیا گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید.
صادق زیباکلام، استاد دانشگاه:
دولت نه اقتدار سیاست‌مداران چین را دارد، نه شفافیت غربی‌ها را در یک ماه‌ونیم گذشته که کرونا به مهم‌ترین مشکل کشور تبدیل شده است، آیا دولت توانسته از اقتدارش برای مدیریت این موضوع استفاده کند؟

پاسخ کوتاه به این پرسش این است که اگر ما  بخواهیم آقای حسن روحانی را با سران حزب چین مقایسه کنیم، باید بگویم آن اقتداری را که حزب و ارتش چین به مقامات امنیتی‌شان اعمال کردند در روحانی ندیدیم. مسئله اساسی این است که رهبران چین با اقتدار خود خیلی سریع توانستند در کنترل کرونا موفق شوند، اما سؤال اساسی این است که آیا ما خبر داریم آمار و ارقامی که در چین اعلام می‌شود درست است؟ مثلا اگر بگویند پنج هزار تلفات داشته‌اند، آیا به این آمار می‌شود استناد کرد؟ درحالی‌که در نظام‌های دیگر اگر مثلا انگلیسی‌ها یا ایتالیایی‌ها و فرانسوی‌ها بگویند پنج هزار نفر تلفات داشته‌اند، این عدد حتی پنج هزار و 500 نفر نیست و آمار را درست اعلام می‌کنند. در یک نظام باز اگر تصمیمی غلط و ناقص باشد زود مشخص می‌شود، اما در یک نظام بسته، درست است که کارها سریع‌تر انجام می‌شود، اما اگر اشتباه و نواقصی وجود داشته باشد، هیچ‌کس از آن اطلاع پیدا نمی‌کند.
 در ایران چگونه است؟
ما، بین چین و غربی‌ها هستیم؛ یعنی نه آن اقتدار چین را در دولت و شخص آقای روحانی می‌بینیم و نه آن شفافیت رهبران غربی را. بنده به‌شخصه بین اقتدار کم آقای روحانی و اقتدار و اتوریته زیاد چینی‌ها، اقتدار کم روحانی را انتخاب می‌کنم، چون میزان انتقادات و اعتراضات نسبت به آقای روحانی و عملکرد او در مواجهه با کرونا خیلی بیشتر از آن چیزی بود که در چین دیدیم. داستان پزشک چینی را به خاطر داریم که وقتی به مقامات چین در مورد کرونا هشدار داد، صدای او را خفه کردند و در نهایت نیز فوت شد. چنین چیزی در ایران نیست، ولی باز از عملکرد کشورهای غربی نیز خیلی فاصله داریم.
 مردم هم در این شرایط با دولت همکاری نکردند و در نوروز به تعطیلات رفتند. چرا با وجود اینکه در مسئله کرونا جان مردم در خطر است، اما باز هم با دولت همراهی نمی‌کنند؟
علت عدم همراهی مردم این است که به مسئولان اعتماد ندارند. وقتی به مردم گفته می‌شود که در خانه بمانید، خیلی‌ها فکر می‌کنند که این محدودیت‌ها به‌خاطر سیاسی‌کاری است. من نمی‌خواهم بگویم که در آمریکا و اروپا مردم صددرصد به مقامات اعتماد دارند، ولی نسبت آن بیشتر از ایران است. در آنجا هم درصدی از مردم به مسئولان اعتماد نمی‌کنند یا سهل‌انگار هستند، اما متأسفانه در ایران این آمار خیلی بیشتر است و در تعطیلات نوروزی نیز دیدیم که بین سه تا پنج میلیون نفر به سفر رفتند. متأسفانه اگر مقامات ما بگویند اکنون روز است، باز هم برخی از مردم اعتماد نمی‌کنند و فکر می‌کنند مسئولان در حال سیاسی‌کاری هستند. متأسفانه این اتفاق خیلی غم‌انگیز است، چون بحث جان مردم در میان است و نتیجه آن مرگ‌ومیر بیشتر است.
علی تاجرنیا، فعال اصلاح‌طلب و پزشک:
دولت دیر تصمیم گرفت

 آیا دولت توانسته از قدرت قانونی خود برای کنترل کرونا استفاده کند؟
به نظر من تصمیم آقای رئیس‌جمهور خیلی دیر، اما مؤثر بود. بعد از اینکه تصمیم گرفته شد قرنطینه جدی‌تر صورت بگیرد، روند مثبت شد. البته در مورد اتفاقی که برای «پزشکان بدون مرز» رخ داد، با توجه به اینکه بازخورد جهانی داشت، آقای روحانی خوب عمل نکرد.
 چرا با وجود اینکه کرونا مستقیما با سلامت انسان‌ها سروکار دارد، اما باز هم مردم به توصیه‌های دولت توجه نکردند و به سفر رفتند؟
متأسفانه در کشور وضعیتی وجود دارد که بین مردم و دولت بی‌اعتمادی به وجود آمده است که به چند عامل بستگی دارد. به لحاظ فرهنگی، گرفتار بی‌توجهی نسبت به امر سلامت در درازمدت شده‌ایم. نگاه روزمره به اتفاقات زندگی باعث شده است تا مردم نگاه پیشگیرانه نداشته باشند. همان‌طور که دیده می‌شود، همه توجه‌ها به درمان است نه پیشگیری، این مسئله در سیاست‌های دولت نیز دیده می‌شود.
 چه نتیجه‌ای خواهد داشت؟
پیامد آن این خواهد بود که توصیه‌های دولت و کارشناسان جدی گرفته نمی‌شود. همه این عوامل باعث شده است تا مردم دچار لجبازی شوند که باعث آسیب به خود آنها شده است. باز هم باید به این نکته اشاره کنم که ریشه این اتفاقات را به نوع تعاملی که در این سال‌ها دولت با مردم داشته، می‌بینم که باعث بی‌اعتمادی شده است.
غلامرضا مصباحی‌مقدم، اصولگرا:
مردم سال‌هاست به دولت بی‌اعتماد شده‌اند

 نحوه مدیریت دولت در کنترل ویروس کرونا را در یک‌ماه‌ونیم گذشته چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به نظر می‌رسد مسئله کرونا توسط دولت خوب مدیریت شد، البته در اوایل به این موضوع توجه نداشتند که ابعاد و گستردگی آن چقدر خواهد بود. اگر در همان اوایل که فقط چند مورد در قم و گیلان دیده شد، فاصله‌گذاری را انجام می‌دادند چه‌بسا کرونا اشاعه کشوری پیدا نمی‌کرد. کم‌کم اما اقدامات دولت پخته‌تر شد و اقدامات بهتری صورت گرفت.
 چرا برخی از مردم به توصیه‌های دولت برای سفرنکردن، توجه نداشتند و دولت را همراهی نکردند؟
شاید بتوان این‌گونه گفت که در طول این سال‌ها ذهنیتی برای مردم شکل گرفته که نسبت به کارکرد دولت بی‌اعتماد شده‌اند، ولی اصولا بخشی از مردم هیچ‌گونه اعتنایی به تصمیمات دولت نمی‌کنند و نسنجیده عمل می‌کنند.
 این عدم تبعیت مردم صرفا به دولت آقای روحانی برمی‌گردد یا اگر دولت محمد خاتمی یا احمدی‌نژاد هم بود، باز مردم همین‌طور رفتار می‌کردند؟
اصولا نباید فرقی داشته باشد، چون کرونا یک موضوع سیاسی نیست؛ یک اپیدمی است که جهانی است. عملکرد کشورهای مختلف را هم می‌بینیم که یکسان نیستند؛ برخی تجربه کشورهای دیگر را نادیده می‌گیرند و برخی نیز از تجربه کشورهای موفق استفاده می‌کنند. به نظر من در کشور ما هم فرقی نمی‌کرد دولت آقای روحانی بر سر کار باشد یا دولت دیگری.

شرق

Leave a Reply

Your email address will not be published.