انتخابات مجلس: پيشگويي چپ و راست

entekhabat_img

فایل پی دی اف صفحه ۸ و ۹ روزنامه اعتماد

٣٠ فعال سياسي، پيش بيني خود از قطب بندي انتخابات مجلس دهم را با «اعتماد» درميان گذاشته اند
سايه اصلاحات و اعتدال بر سر پارلمان دهم

٣٠ فعال سياسي، پيش بيني خود از قطب بندي انتخابات مجلس دهم را با «اعتماد» درميان گذاشته اند
اهالي سياست اين روزها در هروله ائتلاف و اشتراك يا اتحاد و اختلاف براي انتخابات مجلس دهم گرفتارند. همين است كه حال و هواي قوم سياستمدار با مردم كوچه و بازار فرق دارد. هنوز ساعت كار مجلس نهم تمام نشده، اين طايفه پاشنه كفش ها را كشيده اند تا از رفيق و رقيب جا نمانند. اين هم البته از قواعد سياست ورزي در ايران امروز است. در اين فضا هر چقدر بازار سياست شلوغ تر مي شود، سياستمداران و سياست پيشه گان اما بيشتر گرفتار موج سينوسي تعليق مي شوند، چه آنكه سايه تعليق و هاله اما و اگر تنها مختص جامعه سياسي ايران و بازيگران ثابت و ذخيره آن است. فرقي نمي كند اصولگرا يا اصلاح طلب، ميانه رو يا افراطي، اكثريت شان مي خواهند خروجي نهايي اين تعليق باشند. آبشخور اين تعليق را هم تنها بايد در توسعه نيافتگي و پيكره جنيني سياست در ايران جست وجو كرد. اصولگرايان مي خواهند خان سياست بمانند اما مي دانند طبقه اجتماعي شان خلوت تر از هميشه است و اصلاح طلبان با رويت منتظران اجتماعي فراوان خود، دل نگران مجوز حضور در بازي انتخابات هستند. اضطراب راست نشين هاي سياسي و ذهن مشغولي رفرميست هاي ايراني همين تعليق است.
از ديگر سو انتخابات و صندوق راي در ايران هميشه «دكمه تغيير» آمران و عاملان در پست هاي انتخابي بوده است. كاركردش همين است: عده اي را در سياست و قدرت، صاحب خانه مي كند و جماعتي را خلع يد. خانه ملت از اين دسته و قصه خارج نيست. پارلمان ايران حداقل در اين سه دهه هم مستاجر اصلاح طلب داشته و هم اصولگرا. عصري خانه چپ ها بوده و عصري ديگر پذيراي راست ها. يك روز اصلاح طلبان در اين خانه سرمشق سياست مي نوشتند و روزي ديگر اصولگرايان تمرين سياست كرده اند. «پارلمان و دولت» كه نه، «قدرت و سياست» در ايران امروز و از سه دهه گذشته، هر هشت سال يك بار از راست به چپ يا چپ به راست مي چرخد و دست به دست مي شود. هر هشت سال يك بار بخت يك جناح باز مي شود و همزمان عصر عسرت و فصل خزان جناحي ديگر شروع مي شود. اين چرخش در قدرت و سياست و دست به دست و اين صاحبخانه شدن و بي خانمان شدن قوم سياستمدار شاهد مثالي دارد به قطر كتاب تاريخ سياستورزي درپارلمان ايران معاصر. با تورق كتاب تاريخي پارلمان و رصد پيش بيني اهالي سياست از جناح هاي سياسي شايد بتوان راه حلي و پاسخي براي اين معما و اين دو سوال پيدا كرد كه با پايان عصر اصولگرايي و آغاز عصر اعتدال، انتخابات مجلس دهم چه اقطابي خواهد داشت و تركيبش چگونه خواهد بود؟

مجلس اول: مشاركت انقلابيون
انقلاب تازه به پيروزي رسيده بود. انقلابيون از روحانيت تا موتلفه و از سازمان مجاهدين تا حزب جمهوري ليست انتخاباتي سراسري دادند. رقباي شان گروه هايي نبودند به جز حزب توده، جبهه ملي، نهضت آزادي و حاميان ابوالحسن بني صدر. انتخابات هفت قطبي و درتاريخ ۲۴ اسفند ۱۳۵۸برگزار شد. ائتلاف بزرگ انقلابيون متشكل از جامعه روحانيت مبارز، حزب جمهوري اسلامي، سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي، انجمن اسلامي معلمان، نهضت زنان مسلمان، سازمان فجر اسلام، اتحاديه انجمن هاي اسلامي شهر ري و بنياد الهادي توانست٨٥ كانديداي خود را راهي مجلس كند. نهضت آزادي حدود ۲۰ نماينده، حاميان ابوالحسن بني صدر حدود ۳۳ نماينده، جبهه ملي و حزب توده حدود ٢٠ نماينده و مستقل ها هم قريب به ١١٥ صندلي مجلس را از آن خود كردند.

مجلس دوم: قدرت نمايي حزب جمهوري و جامعه روحانيت
با كنار رفتن نيروهاي ليبرال و ماركسيست ها و چپ ها از جمله حزب توده و سازمان مجاهدين خلق، انتخابات مجلس دوم انتخابات دومين دوره مجلس در روز ٢٦ فروردين ماه سال ١٣٦٣ برگزارشد. اين انتخابات عملاصحنه رقابت نيروهاي خط امام و انقلاب بود. گروه ها و احزابي مانند جامعه روحانيت مبارز، حزب جمهوري، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي، انجمن اسلامي معلمان و ديگر تشكل هاي همسو صحنه گردان اصلي اين رقابت بودند. در اين زمان حزب جمهوري همچنان سكان حركت نيروهاي مذهبي را در صحنه سياسي كشور در دست داشت. با وجود جناح بندي كه در حزب جمهوري اسلامي صورت گرفته و در حال تكميل بود، حزب همچنان توان حضور در صحنه انتخابات را حفظ كرده بود. حزب براي جلوگيري از اختلاف، تمركز خود را در جهت ائتلاف نيروهاي خط امام قرار داده و بر وحدت تاكيد داشت. حضور افراد خارج از حزب مانند مهدي كروبي، محمد يزدي، عاتقه صديقي، محمدباقر محي الدين انواري و… در ليست حزب جمهوري بر اساس همين رويكرد صورت گرفته بود. در اين انتخابات كانديداهاي جامعه روحانيت مبارز و حزب جمهوري اسلامي اكثر آراي را از آن خود كرده و به پيروزي قاطع در انتخابات دست يافتند.

مجلس سوم: تولد چپ- حاشيه نشيني راست
انتخابات مجلس سوم روز نوزدهم فروردين ماه ١٣٦٧ برگزار شد. پيش از برگزاري اين انتخابات حزب جمهوري و سازمان مجاهدين فعاليت سياسي خود را تعطيل كردند اما از آن سو مجمع روحانيون مبارز از جامعه روحانيت مبارز انشعاب خورد تا انتخابات مجلس سوم دو قطبي شود. با برگزاري انتخابات مجمع روحانيون مبارز (جناح چپ) به پيروزي چشمگيري دست يافت و توانست اكثريت مجلس را از آن خود كند. در اين دوره مجلس جامعه روحانيت مبارز (جناح راست) شكست سنگيني را متحمل شد تا قدرت و سياست از جناح راست به جناح چپ تازه متولد شده سپرده شود. يكي از وقايع قابل توجه مرتبط با اين انتخابات اين بود كه اكبر هاشمي رفسنجاني كه در اين انتخابات در ٢٤ مرداد ١٣٦٨ از سمت نمايندگي تهران و رياست مجلس استعفا كرد و به رياست جمهوري ايران برگزيده شد.

مجلس چهارم: تحديد چپ-پيروزي راست
انتخابات مجلس چهارم همزمان شد با آغاز دوران جديدي در تاريخ انقلاب. جنگ تمام شده بود، امام خميني رحلت كرد. آيت الله خامنه اي به رهبري انقلاب رسيد، دوران سازندگي با رياست جمهوري اكبر هاشمي رفسنجاني شروع شد. در اين فضا، چپ هاي سياسي دچارعدم احراز صلاحيت گسترده اي شدند و موقعيت سابق خود در قدرت را از دست دادند تا فرمان سياست ايران از سمت چپ به سمت راست چرخيده شده باشد. در اين انتخابات تك قطبي جامعه روحانيت مبارز و گروه هاي همسو مانند جمعيت موتلفه، جامعه وعاظ، جامعه اسلامي مهندسين و جامعه اسلامي فرهنگيان، دانشگاهيان و جامعه زينب و جامعه اصناف و بازار با شعار پيروي از خط امام، اطاعت از رهبري و حمايت از هاشمي به صحنه انتخابات آمدند و توانستند اكثريت مجلس را از آن خود كنند.

مجلس پنجم: پيروزي راست-بازگشت چپ
انتخابات مجلس پنجم در حالي برگزار شد كه مجمع روحانيون مبارز به دليل برخوردهاي سلبي و رد صلاحيت هاي گسترده در انتخابات مجلس چهارم سياست انزواي داوطلبانه را انتخاب كرد. اما همزمان با قهر چپ هاي سنتي، حاميان آيت الله هاشمي رفسنجاني اقدام به انشعاب از جناح راست كرده و حزب كارگزاران را تاسيس كردند. در كنار جامعه روحانيت مبارز (جناح راست) و كارگزاران به مثابه تكنوكرات هاي سياسي و حاميان هاشمي رفسنجاني، جمعيت دفاع از ارزش هاي انقلاب اسلامي هم تاسيس شده بود تا اين انتخابات، سه قطبي شود. در نهايت انتخابات مجلس پنجم در تاريخ هجدهم اسفندماه سال ١٣٧٤با حضور اين گروه ها برگزار شد و جناح راست با وجود در اختيار گرفتن اكثريت مجلس شاهد اقليتي قدرتمند با حضور عبدالله نوري و ديگر نمايندگان وابسته به كارگزاران بود. اين اقليت به قدري در مجلس پنجم قدرت داشت كه علي اكبر ناطق نوري با اختلاف ۱۱ راي بيشتر از عبدالله نوري توانست به رياست مجلس پنجم برسد.

مجلس ششم: تولد چپ مدرن-شكست راست سنتي
با فرا رسيدن سال ١٣٧٦ و پايان كار هاشمي رفسنجاني در دولت، چپ هاي سنتي و مدرن توانستند انتخابات رياست جمهوري را از آن خود كنند تا فرمان ماشين قدرت و سياست از سمت راست ها به سمت چپ ها بچرخد. دولت اصلاحات در ابتداي حضور خود در پاستور بايد با مجلسي و رييس مجلسي كار مي كرد كه در اختيار راست هاي سياسي بود. هر چند ناطق نوري در حد توان بهترين همكاري را با دولت اصلاحات داشت اما استيضاح عبدالله نوري و عطاء الله مهاجراني از مهم ترين واكنش هاي جناح راست به پيروزي چپ ها در انتخابات رياست جمهوري بود. افكار عمومي با رصد اين واكنش مجلس پنجم در انتخابات مجلس ششم كه در تاريخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۸برگزار شد به بيش از ٩٠ درصد كانديداهاي حزب تازه تاسيس اصلاح طلب راي دادند تا مجلس ششم به تسخير چپ مدرن درآمده باشد. از نكات قابل تامل اين انتخابات تاييد صلاحيت اكثريت كانديداهاي جناح چپ از جمله بهزاد نبوي بود. گويي مديران كشور به اين نتيجه رسيده بودند كه براي جلوگيري از شكاف اجتماعي با حاكميت و پيشبرد اهداف نظام بايد راه را براي ورود عناصر سياسي جناح چپ باز بگذارند. اين اقدام هوشمندانه باعث شد تا اختلال در كار مديريتي كشور رخ ندهد. هر چند حركت پرشتاب چپ مدرن و بي توجهي به هشدارهاي چپ سنتي در نهايت باعث شد تا پس از هشت سال پرفراز و نشيب اصلاح طلبان به زودي شاهد بازگشت راست مدرن و پيروزي آنان باشند.

مجلس هفتم: تحديد چپ-تولد راست مدرن
انتخابات مجلس هفتم در حالي برگزار شد كه نو اصولگرايان يا راست مدرن توانسته بود در جدال درون جناحي اصلاح طلبان پيروزي خوبي را در دومين دوره انتخابات شوراهاي شهر و روستا به دست آورند. از سوي ديگر حركت پر شتاب چپ هاي مدرن در مجلس ششم باعث تولد حساسيت هايي در برخي نهادها شد. همين حساسيت منجر به عدم صدور مجوز براي اكثريت كانديداهاي اصلاحات شد. از سوي ديگر راست هاي جوان تحت عنوان آبادگران وارد عرصه سياسي شدند و با پشت سر گذاشتن نيروهاي قديمي جناح خود نشان دادند كه براي در اختيار گرفتن فرمان ماشين اجرايي كشور هم برنامه دارند. انتخابات مجلس هفتم در دو سال انتهايي دولت اصلاحات و در تاريخ ۱ اسفند ۱۳۸۲ و به صورت تك قطبي برگزار شد كه در نهايت نو اصولگرايان توانستند اكثريت اين مجلس را در اختيار بگيرند. با پايان دولت اصلاحات و پيروزي محمود احمدي نژاد، قدرت و سياست به طور كامل از كف اصلاح طلبان و چپ هاي سياسي رفت تا عصر راستگرايي با هيبت و هويت جديدي آغاز شود. اين دسته از راستگرايان در برابر اصلاح طلبان خود را اصولگرا خواندند. آنان خود را از صف هاي پشتي به صف اول رسانده بودند و اكنون مي خواستند از رهبران سابق خود عبور كنند و نيت داشتند تا هم حصار اشرافيت را بشكنند و هم آنكه براي هميشه از چرخش قدرت و سياست به سمت اصلاح طلبان و چپ ها جلوگيري كنند.

مجلس هشتم و نهم: نظارت چپ-يكه تازي راست
عصر اصولگرايي با يكه تازي محمود احمدي نژاد در دولت و محدوديت هاي اجباري اصلاح طلبان ادامه داشت. انتخابات مجلس هشتم در چنين فضايي و در تاريخ ٢٤ اسفند ٨٦ برگزار شد. در اين انتخابات تك قطبي تنها ٢٩ چهره اصلاح طلب توانستند به مجلس ورود پيدا كنند كه تنها معادل ١٤ درصد كل مجلس را تشكيل مي دادند در حالي كه كانديداهاي جبهه متحد اصولگرايان و ائتلاف فراگير اصولگرايان با فرستادن ۱۵۳ نامزد انتخاباتي اصولگرا چيزي معادل ٥/٧٤ درصد مجلس را از آن خود كرده بودند. ٢٣ نامزد مستقل هم بيش از آنكه تمايل اصلاح طلبانه داشته باشند جذب اصولگرايان مجلس شدند. مجلس نهم هم تفاوتي با مجلس هشتم نداشت. فرمان ماشين سياست و قدرت سال ها بود كه از سمت راست به سمت چپ نمي چرخيد. همين بود كه اصلاح طلبان همان تصميمي را گرفتند كه يك بار پيش از اين در انتخابات مجلس چهارم آزموده بودند: «انزواي داوطلبانه». هر چند رييس دولت اصلاحات به دماوند رفت و راي داد اما آن روز قرار نبود اعجازي براي اصلاح طلبان رخ دهد. فضاي سياسي كشور به طور كامل در اختيار اصولگرايان بود و انتخابات مجلس هم نمي توانست از حالت تك قطبي خارج شود. در نهايت اين انتخابات در تاريخ ۱۲ اسفند ۱۳۹۰ برگزار شد. اصلاح طلبان كمتر از هميشه در اين دوره مجلس نماينده داشتند اما نكته قابل توجه پوست اندازي مجلس نهم نسبت به مجلس هشتم بود تا جايي كه ۱۶۹ نماينده مجلس نهم نسبت به مجلس هشتم تغيير كرده بودند.

مجلس دهم: بازگشت اصلاحات با فرمول اعتدال
مجلس نهم در حالي ادامه حيات مي دهد كه اصلاح طلبان و ميانه روهاي سياسي به ائتلافي تاريخي رسيدند و توانستند كليد كاخ رياست جمهوري را از دست اصولگرايان بگيرند. حال و هواي امروز سياسي كشور شبيه دوران مجلس پنجم است. اصولگرايان انتخابات رياست جمهوري را از دست داده اند و افكار عمومي با رصد فعل و انفعالات مجلس نهم منتظر فرارسيدن هفتم اسفند و انتخابات دهمين دوره مجلس است. هر چند در آن مجلس ناطق نوري همكاري خوبي با دولت اصلاحات داشت اما مجلس نهم حتي با مقاومت هاي علي لاريجاني در همين قريب به دو سالي كه روحاني آمده نتوانسته با دولت منتخب همكاري خوبي داشته باشد: مساله اي كه شايد منجر به قفل شدن سيستم مديريتي كشور شود. اين همان خط قرمزي است كه بي ترديد مديران ارشد نظام آن را نمي خواهند. شايد فضاي سياسي كشور،ا مروزچيزي شبيه مجلس ششم باشد، جايي كه اصلاح طلبان از مواهب قدرت بهره بردند و توانستند مجوز حضور در بازي انتخابات مجلس ششم را بگيرند. عمده تفاوت اين دوران با آن روزگار نه چندان دور، تغيير فكر كنشگران سياسي اصلاح طلب است. آنان ديگر حركت پر شتاب را در دستور كار خود ندارند و مي دانند نياز امروز ايران اعتدال گرايي و پيشروي با دست فرمان آهستگي و پيوستگي است. همزباني و همدلي اصلاح طلبان در آشفته بازار اصولگرايان شايد ،رفرميست هاي سياسي ايران را با شاهراه اعتدال به جاده سياست ورزي و قدرت برگرداند: چيزي كه طبقه اجتماعي پرشمار هوادار اصلاحات سالهاست كه در انتظار آن به سر مي برد.جداي از اين نگاه تحليلي-تاريخي گروه احزاب روزنامه اعتماد در گفت وگو با ٣٠ چهره اصلاح طلب و اصولگرا پيش بيني آنان از اقطاب و تركيب مجلس دهم را مورد پرسش قرار داده است. برآيند اين نظرخواهي از تغيير تركيب مجلس دهم با بازگشت اصلاح طلبان خبر مي دهد. مجموع پيش بيني اصولگرايان نشان مي دهد كه آنان بهتر از هر كسي مي دانند كه فصل يكه تازي شان در سپهر سياسي ايران به اتمام رسيده است و براي همين است كه بر خلاف سال هاي گذشته به قدرت اجتماعي اصلاح طلبان اعتراف مي كنند و مي گويند اصلاح طلبان به همراه طرفداران دولت اعتدال ،يك قطب اصلي در انتخابات مجلس دهم خواهند بود.از سوي ديگر اصلاح طلبان كه راهبرد انزواي داوطلبانه را در انتخابات مجلس نهم در پيش گرفته بودند با رويت قدرت اثرگذاري شان در انتخابات رياست جمهوري ٩٢ مي دانند كه راه بازگشت به عرصه سياست و مديريت كشور از مسير صندوق راي مي گذرد.اصلاح طلبان با ادراكي درست از موقعيت امروز خود و با استراتژي « همه با هم» مي خواهند تركيب مجلس را تغيير دهند،گويي وقت آن رسيده تا اصلاح طلبان مستاجر خانه سياست و قدرت شوند و از تعليق اجباري خارج شوند. اين گونه مي شود؟

نويسنده: مجتبي حسيني

 روزنامه اعتماد، شماره 3242 به تاريخ 22/2/94، صفحه 8 (احزاب)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

لطفا قبل از ارسال، پاسخ اين فرمول را در پنجره مربوط وارد کنيد. *