نیمه پنهان اعتراض‌های دی ماه

:وزير كشور در گفت و گوي اختصاصي با «ايران» تشريح كرد

  در خلال اعتراض ها 900 نفر از نيروي انتظامي مجروح شدند
اعتراض هاي دي ماه امسال چرا و چگونه شروع شد؟ چطور در يک هفته، به شهرها و شهرستان هايي سرايت کرد که خيلي ها به عنوان يک ايراني حتي نامش را نشنيده بودند. چرا اينقدر زود به خشونت کشيده شد؟ اعتراض اصلي مردم به چه چيز بود و چگونه خاتمه پيدا کرد؟ عبدالرضا رحماني فضلي وزير کشور، پاسخ هاي صريح و واضحي براي اين پرسش ها دارد؛ چه او در اثناي ماجرا از سوي رئيس جمهوري ماموريت يافت گزارش دقيقي از ماوقع ارائه کند؛ گزارشي که به گفته وزير کشور با استناد به گزارش هاي دستگاه هاي اطلاعاتي،امنيتي و انتظامي تدوين شده است؛ گزارشي واقع بينانه که بخش قابل توجهي از آن ماحصل گفت و گو با کساني است که در خلال اعتراض ها بازداشت شده بودند. رحماني فضلي در گفت و گو با سالنامه روزنامه «ايران»، به تشريح جزئيات منتشر نشده اين گزارش پرداخته و خبر مي دهد در جريان اعتراض ها حدود 5 هزار نفر بازداشت شدند. به گفته او در خلال اعتراضات حدود 900 نيروي انتظامي مضروب و مجروح مي شوند. وزير کشور در ادامه خبر مي دهد حدود 100 شهر شاهد اين اعتراضات بودند و اعتراض ها در 42 شهر به درگيري منجر مي شود. او اما وجه اصلي اعتراض ها را در مولفه هاي غيرميداني از جمله «تغيير نسل» و «تغيير سبک زندگي» و متعاقب آن تغيير مطالبات مي داند؛ مولفه هايي که نشان مي دهد اعتراض هاي دي ماه بيش از هر چيز «اجتماعي» و حاصل «انباشت نارضايتي» هايي است که هر جا فرصت بروز پيدا کند، علني مي شود. مشروح گفت و گوي وزير کشور در روزهاي آتي در ويژه نامه نوروزي «ايران» منتشر خواهد شد و امروز بخشي از آن را در زير مي خوانيد؛ گفت و گويي که وزير کشور آن را متناسب با حال و هواي عيد نمي داند و مي گويد:«بنويسيد وزير گفت اين موضوع، مناسب ويژه نامه نوروزي نيست»…
***

بعد از اعتراض هاي دي ماه، رئيس جمهوري خواستار ارائه گزارش دقيق و جامعي از حوادث رخ داده، افرادي که در اين درگيري ها کشته يا زخمي شدند، همچنين چرايي و چگونگي اين رخدادها شدند. حسب اعلام وزارت کشور، اين گزارش تهيه و تقديم رئيس جمهوري شد. نکات قابل تامل اين گزارش چه بود؟
در اين گزارش عوامل، بسترها، زمينه سازها، شتاب دهنده ها، محرکين و مسببين، آثار و نتايج آن همراه با پيشنهادهاي ما در حوزه هاي فوق آمده است. هدف ما تهيه و ارائه يک جمع بندي کامل، دقيق و واقع بينانه بود و در همين راستا حتي از افرادي که بازداشت شده بودند، نظرخواهي کرده و پرسيديم دلايلشان، شرايطشان و خواسته شان چيست و چطور به صحنه اعتراض ها آمدند؟

نتيجه اين بررسي ها چه بود؟
در خلال اعتراض ها و پس از آن اينگونه عنوان شد فشارهاي اقتصادي و مسائلي مثل بيکاري، وزن بالايي در شکل دادن اعتراض ها داشت. در حالي که اين همه ماجرا نبود. نتايج تحقيقات ميداني نشان داد بيش از 60 درصد کساني که در اعتراض ها حضور داشتند، شاغل بودند. در حالي که اگر بيکاري و درخواست شغل، عامل اصلي اعتراض ها بود بايد شمار بيکاران حاضر در اعتراض بسيار بيشتر از اين تعداد بود؛ يا اگر فشارهاي اقتصادي مهم ترين انگيزه بود، اعتراض ها بايد در حاشيه شهرها ديده مي شد؛ در حالي که اين گونه نبود. همچنين گفته شد افرادي که از سمت موسسات مالي متضرر شده اند، اکثريت جمعيت معترضان را تشکيل مي دادند در حالي که آمار نشان مي داد اين افراد حضور بسيار اندکي در اين اعتراض ها داشتند.

خب پس عامل اصلي چه بود؟ آيا جريان خاصي آن را هدايت مي کرد؟
برخي نارضايتي ها هم در حوزه سياسي، هم اقتصادي، هم اجتماعي و فرهنگي و امنيتي بود. همچنين ما در تحقيقات خود به هيچ وجه به سازمان يافتگي اعتراض ها نرسيديم؛ به عبارت واضح تر به اين نتيجه نرسيديم که يک گروه، طيف و جناح يا معاندين و ضد انقلاب ها اعتراض ها را از بيرون سازماندهي کرده باشند.اين حرف به معناي اين نيست که معاندين و مخالفان از اعتراض ها سوء استفاده نکرده باشند چون هم در تشديد، هم در هدايت و هم براي بهره برداري نهايت تلاش خود را کردند.

چند نفر در اعتراض ها شرکت داشتند؟
با حضور مکرر برخي افراد، حدود 100 هزار نفر و بدون تکرار حدود 40 تا 45 هزار نفر. بنا به آمار دستگاه هاي ميداني، عموم مردم به اعتراض ها نپيوستند. هيچ جريان سياسي اي نيامد؛ احزاب و گروه ها واقعاً نيامدند؛ کارگران نيامدند؛ اقليت و اقوام نيامدند؛ دانشجويان نيامدند… ويژگي ديگر اين اعتراض ها، ابعاد وسيع آن بود. ظرف يکي دو شب به 100 شهر رسيد و در 42 شهر، درگيري داشتيم… اين يافته ها بر اساس تحقيقات ميداني بود، اما در بررسي هاي عميق تر به عوامل ديگر که بستر اصلي حوادث بودند مي رسيم و متاسفانه هنوز هم در معرض آن حوادث هستيم.

اين بسترها چيست؟
اول تغيير نسل است؛ بعد از 39 سالي که از انقلاب اسلامي مي گذرد، با نسلي مواجهيم که در چارچوب نظام و ارزش هاي ديني، سلايق، باورها، تفکرات، اعتقادات، روابط، خواست ها، مطالبات و نيازهاي متفاوتي دارد که حتماً بايد به آن توجه کنيم، عدم توجه به اين موضوع، موجب انباشتگي نارضايتي مي شود و سرخوردگي هم بالاخره خودش را يک جا نشان مي دهد. موضوع ديگر، تغيير سبک زندگي است.
يکي از نکات قابل تامل در رويدادهاي دي ماه اين بود که اعتراض ها به شهر ها و شهرستان هايي کشيده شد که شايد خيلي ها اسم اين شهرها را تا آن زمان نشنيده بودند.
چون سطح انباشتگي نارضايتي ها بالا رفته و عمومي شده بود و در هر کجايي که امکان بروز پيدا مي کرد، ابراز مي شد وگرنه همان طور که گفتم سازمان يافتگي نديديم. بايد واقعاً عبرت بگيريم، اما به نظرم خيلي ها عبرت نگرفتند. بايد عبرت بگيريم و به مردم بايد احترام بگذاريم…

يکي ديگر از مسائلي که در خلال اعتراض ها و بعد از آن مطرح شد، نحوه مواجهه نيروي انتظامي با معترضان بود. آقاي روحاني گفتند نيروي انتظامي بدون اسلحه به خيابان آمد و آرامش را به خيابان ها بازگرداند. مديريت نيروها به چه شيوه اي بود تا هم آرامش به خيابان بازگردد و هم به تعبيري کار از دست خارج نشود؟
اعتراض هاي دي ماه در 100 شهر بود؛ معلوم نبود ليدرها چه کساني هستند؛ موضوع اعتراض، سياسي صرف نبود و در 40شهر به خشونت تبديل شد. خيلي با سال 88 فرق مي کرد. از يک جنس نبود. در مواجهه با اين اعتراض ها نخستين تصميم ما اين بود که مردم به آن نپيوندند.

چگونه مانع پيوستن مردم شديد؟
محدودسازي کرديم. با گروه هاي مختلف از جمله جريانات سياسي، دانشجويي، کارگري، رسانه اي و کساني که مي توانند طرف قضيه باشند، صحبت کرديم تا اين مساله تشديد نشود. دوم اين که ما مي دانيم مردم اگرچه مشکلات اقتصادي دارند، اما اولويت اول شان، امنيت است. وقتي اعتراض هاي دي ماه به خشونت و افراط کشيده شد، مردم صف شان را جدا کردند. بنده به عنوان رئيس شوراي امنيت به معاون سياسي صدا و سيما زنگ زدم و گفتم همه آنچه را که در خيابان ها اتفاق افتاده پخش کنيد تا مردم ببينند اينهايي که در خيابان هستند، دنبال امنيت و اقتصاد و… نيستند. اگر خاطرتان باشد وقايع روز پنجشنبه شروع شد، اما نخستين تصاوير روز شنبه دو روز بعد پخش شد. وقتي به صدا و سيما گفتم پخش کنيد، با تعجب پرسيدند: «آتش سوزي ها را هم نشان دهيم؟» گفتم: «اول آتش سوزي ها را نشان بدهيد» چرا؟ چون معتقديم مردم امنيت شان را دوست دارند و نمي خواهند امنيت به هم بخورد.

درباره بازداشتي هاي حوادث دي ماه آمار متعدد و متناقضي منتشر شد؛ علت اين تناقض چه بود؟
از 700 تا 5 هزار نفر مطرح است که همه درست است. وقتي ما مي گوييم بازداشتي يعني کساني که حداقل يک شب را در بازداشت مانده اند. ولي عده اي در محل تجمعات بودند اما جزو معترضان نبودند و3-2 ساعت بعد آزاد شدند.

برخي کانال ها و البته افرادي مثل علي مطهري عنوان کردند سرآغاز تجمعات در مشهد، هواداران يک چهره سياسي بوده است؟
نه؛ اين گونه نبود که يک جريان به صورت سازمان يافته آمده باشد. البته کانال هايي بود که به يک جريان سياسي منتسب است و مطالب و تصاوير را بازنشر مي داد، اما وقتي با آن جريان سياسي صحبت کرديم گفتند که کار ما نبود؛ چون اگر مي خواستيم فراخوان بدهيم در 50 کانالي که در اختيار داريم فراخوان مي داديم نه يک کانال.

با توجه به اين که امروز رسيدگي قضايي به پرونده متهمان خيابان پاسداران شروع مي شود بفرماييد واقعيت ماجراي دراويش در خيابان پاسداران تهران چه بود؟
ماجراي خيابان پاسداران تهران يک طراحي و توطئه بود تا با تحريک و تهديد و ايجاد اغتشاش هاي محلي موضوع را به مناطق مختلف کشانده و دامنه آن را تا سطح ملي گسترش دهند و کشور را متلاطم کنند، اخبار دقيقي داريم که افراطيون اين جريان به دنبال کشته سازي بودند تا با دادن کشته بتوانند انگيزه لازم را براي تحريک ايجاد کنند اما نيروي انتظامي با درايت و دادن فرصت و با مذاکرات و با همه اقداماتي که ناشي از تحقق خرد ورزي، هوشمندي و احساس مسئوليت اين نيرو بود تلاش کرد اين موضوع اتفاق نيفتد.
براي ما غير قابل باور بود يک خشونت طلب افراطي پشت يک ماشين مي نشيند و انسان هاي بي گناهي که مطلع از اطراف خودشان نيستند ماشين را به طرف آنها هدايت کند که نمونه اين عمليات ها را در جريان خشونت طلب افراطي داعش ديده ايم. معدود افرادي که به ظاهر از عرفان و دل و عشق و آزادي صحبت مي کنند به طور وحشيانه اي با خنجر و دشنه و شمشير وارد شدند و ما خواستيم تا صف اکثريت اين جريان از صف اقليت آنها جدا باشد. ما انتظار داشتيم و داريم که جريان اکثريت با عقلانيت و منطق و درايت، اين جريان اقليت افراطي را شناسايي کنند و صف خود را از آنها جدا کنند وگرنه جمهوري اسلامي ايران و نيروهاي امنيتي و انتظامي در برخورد با خشونت و افراط لحظه اي ترديد نمي کنند. بعد از خويشتن داري، مدارا و مديريت و برنامه ريزي صحيحي که نيروي انتظامي و شوراي تامين در تهران در آن شب ها به عمل آورد و با هدايت هايي که صورت گرفت، موضوع به نحو مطلوبي ساماندهي شد.
اين که نيروي انتظامي بخواهد با يک غائله اي با صد يا هزار نفر را به عنوان کساني که به حقوق عمومي تجاوز مي کنند و امنيت عمومي را مورد خدشه قرار مي دهند و موجب نارضايتي مردم مي شوند برخورد سريع و قاطع کنند کار بسيار ساده اي است اما مي دانستيم که آنها به دنبال چه هستند بنابر اين نيروي انتظامي فرصت داد و کار اطلاعاتي دقيق کرد و تمام سرشاخه هاي اينها را شناسايي کرد و درست در زماني که اتمام حجت ها بر همه اينها تمام شد ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقيقه نيروي انتظامي وظيفه خود را انجام داد.
ما اقتدار را در خرد و عقلانيت مي دانيم ما اقتدار و شجاعت را در کاهش هزينه ها مي دانيم.

نويسنده: فرناز حسنعلي زاده

 روزنامه ايران، شماره 6738

اين قسمت در حال حاضر بسته است.