۱۸ تیر، لحظهای که نقاب از چهرهی قدرت افتاد
سمینار بزرگداشت ۱۸ تیر ۱۳۷۸ دانشگاه، آزادی و مقاومت
۱۸ تیر روزی است که قدرت، بیهیچ پرده و توجیهی، چهرهی واقعی خود را نشان داد. در آن شب، دانشگاه — آخرین سنگر آزادی اندیشه — زیر چکمههایی رفت که نه از قانون میآمدند و نه از مشروعیت. ۱۸ تیر ثابت کرد که وقتی قدرت از پاسخگویی میگریزد، نخستین کاری که میکند خاموشکردن صدای جوانانی است که میپرسند، نقد میکنند و نمیپذیرند.
در آن روز، دانشجویان نه سلاح داشتند، نه خشونت؛ تنها جرمشان این بود که نمیخواستند دروغ را حقیقت بنامند. و پاسخ قدرت به این مطالبهی ساده، چیزی نبود جز سرکوبی که هنوز پس از سالها، ردّ آن بر حافظهی جمعی ما باقی مانده است.
۱۸ تیر نشان داد که مسئله، یک حادثهی ناگهانی نبود؛ مسئله ساختاری است — ساختاری که نقد را تهدید میبیند، آزادی را خطر میداند و دانشگاه را باید مطیع میخواهد. در چنین ساختاری، حقیقت باید سانسور شود، پرسش باید سرکوب شود و دانشجو باید ساکت بماند.
اما ۱۸ تیر فقط روایت خشونت نیست؛ روایت سر باز زدن از سکوت است. دانشجویانی که در برابر اقتدارگرایی ایستادند، نشان دادند که حتی اگر قدرت بتواند بدنها را زخمی کند، نمیتواند اندیشه را زندانی کند. این روز، نماد نسلی است که حاضر نشد حقیقت را معامله کند.
امروز، یادآوری ۱۸ تیر یعنی یادآوری این واقعیت تلخ که: قدرتی که از نقد میترسد، دیر یا زود به سرکوب متوسل میشود. و جامعهای که این سرکوب را فراموش کند، محکوم به تکرار آن است.
۱۸ تیر هشداری است برای اکنون و آینده: تا زمانی که آزادی اندیشه تضمین نشود، تا زمانی که دانشگاه مستقل نباشد، تا زمانی که پرسشگری جرم تلقی شود، هیچ جامعهای نمیتواند ادعای آزادی کند. این روز، دعوتی است به هوشیاری؛ به اینکه حقیقت را زنده نگه داریم، حتی اگر هزینه داشته باشد
