«ترور در اهواز» و واکنشی که میتواند خطرناکتر باشد
سخنان تحریکآمیز دولتمردان عربستان در یکی دو سه سال اخیر یا ارتباط آنها با برخی گروههای خشونتگرای مخالف حکومت ایران میتواند به حمایت ریاض از «حادثه تروریستی و انزجارآور» اهواز تلقی شود، ولی برای اثبات نقش عربستان و متحدانش و اقناع بینالمللی، به خصوص در شرایطی که جمهوری اسلامی به دلیل معضلات در خارجیاش حرف و مدعایش در عرصه جهانی به راحتی پذیرفته نمیشود و خودش هم از این سخنان تحریکآمیز و ارتباطات بحثانگیز با گروههای تندرو در منطقه بری نیست، اسناد و مدارک بیشتری لازم است.
حملات خشونتبار در منطقه خوزستان در سالهای اخیر از جمله از سوی گروههایی که ظاهراً با حمله روز شنبه بیارتباط نیستد بارها تکرار شده، ولی تمرکز تبلیغاتی ایران بر نقش عربستان سعودی عمدتاً در حمله اخیر اهواز بروز پیدا کرده است.
این نیز هست که این شیوه، یعنی ربطدادن فوری هرگونه ترور و خشونت به کشور مخالف یا متخاصم، در آن سو هم سابقه و سبقه دارد. از عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس تا نیجریه و مراکش و … عمدتاً در اثبات اتهامات خود علیه جمهوری اسلامی به اظهارات و مواضع رهبران نظامی و سیاسی این کشور استناد کردهاند. زمانی که سردار قاسم سلیمانی در تهدیدی بیسابقه علیه بحرین نوشت که اگر حکومت این کشور علیه رهبر اپوزیسیون اقدامی انجام دهد با مقاومت مسلحانه مردم روبهرو خواهد شد و فنای خود را رقم خواهد زد یا زمانی که محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران، از «ایجاد هستههای مقاومت مسلحانه» در کل منطقه و بیرون آن خبر میدهد، صرف نظر از اینکه این حرفها تا چه حد ما به ازای عملی پیدا کرده یا بکند، به هر صورت محمل و مدرک مناسبی به دست کشورهای مخالف ایران در منطقه میدهند تا اقدامات خشونتبار و تحریکآمیز در کشور خودشان را به درست یا نادرست به ایران ربط دهند.
واکنشی بدتر از پیامد ترور
منتهی صرف نظر از این که نقش عربستان در حمله اهواز واقعاً چه و چقدر بوده و تبلیغات گسترده در این زمینه تا چه میزان با واقعیت ترور ارتباط دارد و تا چه حد معطوف به بهدستگیری فضای تبلیغاتی در آستانه مجمع عمومی سازمان ملل و گرفتن میدان از تبلیغات و تلاشهای دولت ترامپ و متحدان برای فشار بر ایران در این مجمع است، و نیز صرف نظر از اینکه تا چه حد این تمرکز تبلیغاتی بر عربستان واقعی یا متوجه در سایه قرار دادن ضعف تدابیر و اقدامات امنیتی برای مراسم رژه یا کلاً مسائل و معضلات داخلی در به هدف خوردن تیر ترور است، واکنش حسابنشده ایران هم (چه اتهامات علیه عربستان درست باشند یا نباشند) میتواند موجد خطراتی به مراتب بیشتر شود.
حسین شریعتمداری، نماینده ولی فقیه در مؤسسه کیهان، یک روز بعد از این اقدام، نکاتی را نوشته که به راحتی میتواند علیه ایران از آن استفاده شود و تبلیغات درست و نادرست در مورد «حمایت ایران ار تروریسم» خوارک تازهای پیدا کند. شریعتمداری در شماره روز یکشنبه کیهان نوشته است تا هنوز فضا داغ است و کینه مردم هم بالاست باید انتقام گرفت، آن هم به هر ترتیبی که شده:
«حمله تروریستی دیروز به وضوح از دستهای خالی دشمن در مقابله با ایران اسلامی حکایت میکند و این فرصت را نباید نادیده گرفته و از دست داد. به قول سعدی؛
چو دستت رسد مغز دشمن بر آر
که فرصت فرو شوید از دل غبار
وقتی آمریکا و اسرائیل و پادوهای فکسنی آنها نظیر عربستان و امارات، حمله به نظامیان و زنان و کودکان را عملیات تروریستی نمیدانند! چرا باید مقامات و مسئولان نظامی و امنیتی آنها در هر نقطه دنیا که هستند و با هر پوششی که ظاهر شدهاند، از آتش انتقام در امان باشند؟! مخصوصاً آن که هواداران جان بر کف ایران اسلامی در جایجای دنیا کم نیستند و جا دارد از این پس جرثومههای فساد و تباهی از سایه خود هم بترسند.»
به عبارتی اگر سناریوی سه سال پیش ترور سفیر عربستان در آمریکا توسط ایران سس و محتوای ضعیفی داشت و هنوز هم پروندهاش در ابهام مانده است، فتوای حسین شریعتمداری چه عملی شود و چه نشود، خوراک خوبی برای پروبال دادن و تکمیل چنین سناریوهایی، وصلکردن هر چه بیشتر هر اقدام تروریستی در جهان به جمهوری اسلامی و تشدید فشار بینالمللی به ایران و منزویسازی بیشتر آن است.
برخی از محافل و شخصیتها در ایران حتی از زدن ضربتی مستقیم به عربستان سخن گفتهاند، یعنی اقدامی نظامی به جریان بیافتد، و این یعنی نان خردکردن برای سفره آن محافلی در عربستان و در منطقه که به تضعیف ایران از طریق تحریمهای سنگین و فشارآوردن بر گلوگاه اقتصادیاش قانع نیستند و درهم کوبیدن بیشتر آن تا حد تجزیهاش را طلب میکنند، از جمله با اتکا به توان نظامی آمریکا. به عبارتی، هرگونه اقدام ماجراجویانه علیه عربستان محمل مناسبی است برای تلاش دیرینه ریاض در راستای قانعکردن واشینگتن به دستیازی به اهرم نظامی یا دستکم محاصره نظامی ایران.
امنیت ایران راهحل بهتری دارد
علاوه بر مواضع تحریکآمیزی همچون موضع حسین شریعتمداری، صداهایی دیگری هم از ایران به گوش رسید که حمله موشکی تازه حوثیها به عربستان را نوعی «انتقام از عربستان به خاطر ترور دیروز اهواز» معرفی کردهاند. این حرف در راستای همان سخنی است که یکی از فرماندهان سپاه در اواسط مرداد بر زبان آورد. او گفت که حمله حوثیها به دو کشتی عربستان به خواست ایران صورت گرفته است.
بعداً البته این خبر درز گرفته شد، ولی بازتاب آن را نتوانستند جمع و جور کنند و همچنان به آن به عنوان پشتیبانی ایران از حملات موشکی آنها به عربستان استناد میشود.
در مجموع راهحل جنگ نیابتی و تبلیغاتی میان ایران با عربستان و اسرائیل که قسماً تحرکات خشونتگرای گروههای مخالف در هر کشور هم به درست یا نادرست در آن غالب جا داده میشود، تهدید و شاخه و شانهکشیدنهای بیشتر نیست.
ورای گشایش و تحول در عرصه داخلی و تقویت انسجام ملی، ایران با تجدیدنظر در سیاستهای منطقهایاش، از جمله در مقوله مربوط به موجودیت اسرائیل و تغییر در عملکردش در کشورهای همسایه که صحنه کشاکش و رقابت آن با دیگر قدرتهای منطقهای است، بهتر میتواند تندروها را در عربستان و اسرائیل منزوی کند.
چنین رویکردی که زمینه تعامل منطقهای میان تهران و ریاض و سایر پایتختهای مخالف را فراهم میآورد و مالا به ایجاد مناسباتی متوازن با آمریکا و غرب منجر شود بهتر میتواند امنیت داخلی ایران را تأمین کند و حمایت احتمالی این یا آن کشور خارجی از گروههای خشونتطلب و تروریست را منتفی سازد. بحران مربوط به برجام هم راهحلی مختص به خود و غیرمرتبط با راهحل یادشده ندارد.
با اظهارات و مواضع اعلامشده در تهران و به رغم فشار سنگین تحریمها بر دوش مردم، به نظر نمیرسد که پس از ۴۰ سال هم، هنوز جمهوری اسلامی آماده سمتگیری در این راستا باشد، ولی در سیاست امر ناممکنی وجود ندارد.
رادیو فردا
در این زمینه:
****************
مقالات دیگر از این نویسنده
- صد روز با دولت پزشکیان؛ تجربه تلخ در عرصه سیاست خارجی
- «تغییر دکترین هستهای» جمهوری اسلامی؛ تهدید عملی یا اظهار نیاز از روی نگرانی؟
- حملهٔ ایران به اسرائیل؛ وقتی بازدارندگی به ضد خود بدل میشود
- همایش جهانی اقتصاد در داووس و ردپای رمان صدسالهٔ «کوه جادو»
- هفتادوپنجمین نمایشگاه کتاب فرانکفورت؛ از بحران خاورمیانه تا «کارد» سلمان رشدی
- حملۀ حماس؛ از غافلگیری و گزینههای اسرائیل تا زیانی که ایران میبیند
- نگرانیهای «حیرتانگیز» و امیدهای «واهی» جمهوری اسلامی از عضویت در بریکس
- سنگلاخ رابطهٔ ایران و عربستان؛ از دردسر عکس قاسم سلیمانی تا ماجرای استقرار در هتل
- انتخابات ترکیه؛ ویدئوی جنجالی رقیب اردوغان که شاید آغاز یک تحول باشد
- اوکراین میدان بعدی مناقشه ایران و اسرائیل؟
- قافیه خطرناک شعر خامنهای در دیدار با پوتین
- جنگ اوکراین؛ از جدال کیسینجر و زلنسکی تا ملاحظات بایدن
- مجمع جهانی اقتصاد؛ «بدتر از سال گذشته، بهتر از سال آینده»
- خالد کبوب در دیوان عالی اسرائیل؛ اتفاقی ناممکن در جمهوری اسلامی
- انتخابات فرانسه؛ پیروزی پرحاشیه مکرون و زمامداری در زمانه دشوار
- انتخابات فرانسه؛ معضلات یک نظام سیاسی و چشمانداز مبهم دور دوم
- سقوط سریع کابل چرا و چگونه رخ داد؟
- دولت رئیسی و فرجام کشمکش «میدان» و دیپلماسی
- آتشبس میان اسرائیل و حماس و جابهجایی نقشها در آمریکا
- واکسن کرونا و مشکل لغو حق مالکیت معنوی
- فرانسه رو در رو با پرونده کشتار نسلکشی در رواندا
- ۱۰ سالگی جنگ در سوریه؛ «پیروزی» اسد، شکست خامنهای؟
- آیا ظریف دیگر واقعیت را وارونه نمیکند؟
- آشوب در کنگره و دستاورد احتمالی آن برای دمکراسی آمریکا
- کابینه بایدن، دولتی برای وصل یا برای فصل؟
- آموزهها و جنجالهای پایانناپذیر «ابتذال شر»
- جامعه قربانی ائمه جمعه؛ از حجاب و قرهباغ تا کنسرت و کرونا
- ایران و سوئیس؛ مأموریتی ۴۰ ساله با چشماندازهای مبهم
- «اقدام قیصر»؛ مخمصه حکومت سوریه و متحدانش
- شکستهای حفتر در لیبی؛ بنبست تازه یا حل قطعی مناقشه؟
- کرونا در ایران؛ مصونیت گلهای یا مدیریت لحظهای؟
- بحران کرونا؛ جهان چه کرد، ایران چه میکند
- کنفرانس امنیتی مونیخ؛ اوج و افول غرب و سؤالهای تازه
- بریتانیای محافظهکار، برگزیت دردسرساز و سه «انقلاب» در ۴۰ سال
- داووس؛ نگرانی سرمایهداران یا نگرانی برای سرمایهداری؟
- قاسم سلیمانی و نامه مهمی که نخواند
- آینهای که فدریکا موگرینی در سفرش به تهران جا گذاشت
- تزلزل اسلام سیاسی در عربستان و ایران، ۴۰سال پس از شورش مکه
- سیامین سالگرد فروپاشی دیوار برلین
- شورش در شهرهای جهان؛ تاریخی که تکرار میشود؟
- تفاهمنامه طالبان و خلیلزاد؛ آیندهای تیره برای افغانستان؟
- اسرائیل؛ «بخشهای سیاه تاریخ را نباید سانسور کرد»
- جانشین موگرینی؛ منتقد آمریکا و اسرائیل، و دوست ایران؟
- بحران برگزیت؛ دشواری استفاده از رفراندوم در تصمیمگیریهای ملی
- ۴۰ سال سیاست خارجی ایران: «استقلال» آن معنی سابق را ندارد
- چهل سالگی انقلاب؛ دیوار انزوای ایران بلندتر شده است
- اینستکس ایران را از تحریمها نجات میدهد؟
- آمریکا و اروپا؛ شکاف بیسابقهای که رو به تعمیق است
- سود و زیان ایران از گرمشدن مناسبات سوریه و اعراب خلیج فارس
- بحران فرانسه و رئیسجمهوری که بر آب راه میرفت
- تحریم ایران، نقطه عطف در مناسبات آمریکا و اروپا؟
- با دولت ترامپ به سوی کدام نظم جهانی؟
- «ترور در اهواز» و واکنشی که میتواند خطرناکتر باشد
- آلمان؛ راست افراطی، مهاجران، مد و حجاب
- ایران و اتریش؛ از شاه اسماعیل تا هایدر و حسن روحانی
- ترکیه، حمله به عفرین و چراغ سبز روسیه
- سلاحها را ذوب میکنند تا تندیس صلح بسازند
- بازگشت ترکیه از ‘انزوای ارزشمند’
- نتیجه رفراندوم بریتانیا؛ عوضی گرفتن آدرس
- سقوط دولتهای چپگرای آمریکای لاتین، آمریکا دوباره برمیگردد؟
- ایران، جهان و فاجعه فوکوشیما
- چرخش سیاسی در آمریکای جنوبی و پرسشهایی برای ایران
- قبرها را بگشایید تا زخمها التیام یابند
- سوریه؛ حل بحران چقدر واقعی است؟
- روسیه در سوریه در جستجوی چیست؟
- دورکاری و وداع با هشت ساعت کار روزانه
- سایهروشن تلاش جدید برای حل بحران سوریه
- ترکیه و اقدامات مخاطرهآمیز در سه جبهه
- سوئد و “سیاست خارجی فمینیستی”
- تمرکز عربستان بر حلقه ضعیف ایران در منطقه