دربارهٔ اعتراضات مردمی، اقتدارطلبی و بدیل دموکراتیک جمهوریخواهان ایران
مقدمه
ایران در یکی از حساسترین بزنگاههای تاریخ معاصر خود قرار دارد. اعتراضات گستردهٔ مردمی، حاصل دههها استبداد، سرکوب، فساد، تبعیض، زیر پا نهادن کرامت انسانی و فروپاشی اقتصادی است. در چنین شرایطی، مسئولیت نیروهای سیاسی دموکراسیخواه — بهویژه جمهوریخواهان دموکرات و سکولار — حفظ انسجام اجتماعی، پرهیز از بازتولید اقتدارطلبی و کمک به شکلگیری یک بدیل دموکراتیک و سکولار است.
۱. پرهیز از جدلهای فرساینده
جمهوریخواهان نباید وارد جدلهای بیحاصل با مدافعان سلطنت — بهویژه کسانی که از ادبیات زشت و مستهجن استفاده میکنند — شوند. اختلاف و تفاوت جمهوری خواهان و سلطنتطلبان سیاسی است، نه شخصی. ایران جامعهای چندصدایی است و همهٔ شهروندان حق دارند در تعیین شکل حکومت آینده مشارکت کنند. پاسخدادن به ادبیات توهینآمیز با ادبیاتی مشابه، تنها به تضعیف جبههٔ دموکراسیخواهی میانجامد. مسئلهٔ اصلی، نه رقابتهای هویتی، بلکه نفی هر نوع دیکتاتوری و استبداد است. عمر شعارهایی مانند «حزب فقط حزبالله، رهبر فقط روحالله» — که به استبداد ۴۷سالهٔ ولایت فقیه انجامید — و نیز «جاوید شاه» — که یادآور کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است — به سر آمده است. جامعهٔ ایران خواهان حکومتی برآمده از رأی و ارادهٔ همگانی است و باید به آن احترام گذاشت.
۲. واقعیت اعتراضات مردمی
اعتراضات کنونی نه محصول دعوت هیچ فرد یا جریان خاص، بلکه نتیجهٔ ویرانشدن زندگی مردم زیر سایهٔ یک دیکتاتوری افسارگسیخته است. تجربهٔ خیزشهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ نشان داده است که حرکتهای اجتماعی در ایران خودجوش و از پایین شکل میگیرند. نسبتدادن این اعتراضات به بیانیهها یا چهرهها، تحریف واقعیت و بیاحترامی به ارادهٔ مردم است.
۳. نقد اقتدارطلبی، فارغ از نام و عنوان
مردم ایران خواهان آزادی، دموکراسی و عدالت اجتماعی فراگیر هستند. هر الگوی حکمرانی که در آن قدرت در دست یک فرد متمرکز شود — خواه با عنوان شاه، رهبر یا منجی — در تضاد آشکار با این خواستهاست. تجربهٔ جمهوری اسلامی و نیز تجربهٔ سلطنت پهلوی نشان داده است که حوالهدادن دموکراسی به «پس از استقرار قدرت» سرانجامی جز بازتولید استبداد ندارد. اصول آزادی و دموکراسی باید در همان فرایند گذار ساخته و تضمین شوند، نه به آیندهای نامعلوم واگذار گردد. باید از ترفند مشابه خمینی در انقلاب ۱۳۵۷ “همه با هم و همه با من” و بحث بعد از پیروزی به شدت پرهیز کرد. رضاشاه و محمدرضاشاه هر دو به قانون اساسی مشروطه سوگند یاد کردند، اما پس از تثبیت قدرت، آن را زیر پا گذاشتند و به دیکتاتوری روی آوردند. اگر محمدرضا شاه به قانون اساسی مشروطه پایبند میماند، صرفاً سلطنت میکرد و ادارهٔ دولت را به نمایندگان منتخب مردم میسپرد، انقلاب ۱۳۵۷ رخ نمیداد.
۴. دربارهٔ شعارهای خیابانی
اکثریت شعارهای معترضان علیه کلیت نظام استبدادی است، نه در حمایت از یک فرد یا خاندان. بزرگنمایی شعارهای فردمحور — چه از سوی برخی رسانهها و چه جریانهای سیاسی — انحراف از واقعیت میدانی و تلاشی برای مصادرهٔ اعتراضات مردمی است. بدیل جمهوری اسلامی با شعار سازی فردی ساخته نمیشود. سازمانها و جریانهای متنوع جمهوریخواه میتوانند، ضمن حفظ تشکیلات مستقل خود، حول متن بیانیهٔ ۱۷ نفر به سازماندهی مشترک و رهبری جمعی یا شورایی دست یابند. تأکید میشود که محور همگرایی، متن بیانیه است، نه اشخاص.
جمعبندی
جمهوریخواهان بر این باورند که بدیل جمهوری اسلامی، یک فرد نیست، بلکه یک فرایند دموکراتیک است؛ نفی استبداد دینی نباید به بازتولید استبداد سلطنتی یا فردمحور بینجامد؛ آزادی، دموکراسی و عدالت اجتماعی باید از همین امروز، هم در عمل و هم در گفتمان، رعایت شوند؛ و اتحاد نیروهای دموکراسیخواه تنها زمانی پایدار است که بر اصول، قانونگرایی و ارادهٔ مردم استوار باشد. آیندهٔ ایران نه با «زندهباد و مردهباد»، بلکه با سازمانیافتگی دموکراتیک، همبستگی مسئولانه و احترام به تنوع سیاسی جامعه ساخته خواهد شد
جامعه نه در پی یافتن یا ساختن «چلبی»هایی است که از بیرون برگزیده شوند — چنانکه پیامدهای فاجعهبار آن برای ملت عراق آشکار است — بلکه در پی شکلدادن به بدیل حکومتی برآمده از ارادهٔ مردم ایران و برخوردار از حمایت نهادهای بینالمللی است.
تنها با ساختن چنین بدیل حکومتیِ مشروع و مردممدار است که نیروهای نظامی نیز به مردم خواهند پیوست؛ چراکه باید اطمینان یابند در آینده، کدام بدیل سیاسی توانمند، قانونمحور و پاسخگو میتواند حافظ جان، مال و کرامت آنان باشد.
در این زمینه:
****************
مقالات دیگر از این نویسنده
- پس از فروپاشی اعتماد نهادی
- دربارهٔ اعتراضات مردمی، اقتدارطلبی و بدیل دموکراتیک جمهوریخواهان ایران
- آسیب شناسی دوره گذار و دو قدرت محافظ
- تبدیل هراس حکومتی به هراس اجتماعی
- دو الگوی موفق و ناموفق گذار از دیکتاتوری
- چهره عریان پوتینیسم
- تاجزاده درزمین بیحاصل خامنهای بازی نکند
- موج سوم مقابله با برتری نژادی در آمریکا!؟
- چرایی تفاوت تلفات ویروس کرونا در جهان
- پیوندزدن “نئولیبرالیسم” به یک جنایت و یک وحشت!
- دگرگونی درون سیستمی و برون سیستمی
- ”تجربه یک ملت” یا حماقتی ضد منافع ملت؟
- معرفی کتاب: سوسیالیسم و محیطزیست از نظر تا عمل
- جنگ، مذاکره، فلاکت اقتصادی و آلترناتیو چهارم
- انقلاب ایران، چهل سال بعد!
- ونزوئلا، چرخۀ خشونت، و درسهایی برای ما
- مارکس، محیط زیست و سوسیالیسم سبز
- آیا موجودیت ایران در خطر است؟
- کودتای رضا خان یا گنادی یانایف؟
- پیشنهاد به نویسندگان طرح برگزاری رفراندوم
- در پشتیبانی از بیانیهٔ فراخون برگزاری رفراندوم: دو راه در پیش است
- چه نمیخواهیم، و چه میخواهیم
- «من میکُشم پس هستم»
- ضرروت جامعهٔ مدنی مستقل برای پیشبرد اصلاحات
- معنای تحریم اخیر آمریکا علیه ایران چیست؟
- چرا اخلاق در جمهوری اسلامی رو به زوال است؟
- ائتلاف علیه جمهوری اسلامی و بازتاب داخلی آن
- ترامپ و ایران
- پیروزی پوپولیسم راست در آمریکا، یک تراژدی
- چرا گفتمان اصلاحطلبی عقیم مانده است؟
- انتخابات و دو سیاست کلان دربرابر هم
- ایران چگونه به دمکراسی گذر می کند؟!
- بحران یمن و جمهوری اسلامی
- مفهوم استقلال و گفتمان غرب ستیزانه
- توسعه و ضرورت پیوند با اقتصاد جهانی
- جنگ داخلی عراق، جنگ ایرانیان نیست
- تخریب منافع ملی با توهم ساخت امت اسلامی
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ (بخش یازدهم) پیآمدهای سلطه روحانیت بر دانشگاهها
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ (بخش دهم) «وحدت حوزه و دانشگاه» مانع توسعه
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ (بخش نهم)
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ (بخش هشتم)
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ (بخش هفتم)
- عوامل بازدارنده توسعه در جمهوری اسلامی
- دایرۀ بستۀ انتخابات
- نقش مثلث هویت ایرانیان در انقلاب
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ بخش چهارم
- وصل شدن ایران به ارابه پیشرفت غرب
- تجربه تاریخی سلطه روحانیان و نظامیان
- آیا ایران بار دیگر عقب میماند؟ – بخش نخست
- نه پرسش از فرهیختگان ایرانی
- رفسنجانی و بزنگاهی دیگر
- باره نامه گروهی از زندانیان سیاسی به اوباما
- سیاست خارجی کلید حل مشکلات داخلی
- ریشه مشکلات در ایران است، نه در غرب!
- نقش رهبر و احمدینژاد در پیروزی روحانی
- به مناسبت دهمین سالگشت اتحاد جمهوری خواهان ایران
- نگاهی به بیانیه ۹۱ چهره اصلاحطلب
- نگاهی به بحران کمبود دارو در ایران
- تحریم اقتصادی و تلاش برای عبور از بحران
- استقلال ایران و بلوک شرق و غرب
- رفع وابستگی به نام استقلالخواهی
- بستر شعار استقلالطلبی در انقلاب ۵۷
- منطقه ای کردن بحران ایران
- استقلال، حاکمیت دولتی، حاکمیت ملی، و حاکمیت مردم
- ایران عراق نیست!
- پاسخی کوتاه