گفتگوی سازمان یافته و هدفمند برای تعریف پروژه مشترک

احمد هاشمی

October 8, 2019

مقدمه

حکومت جمهوری اسلامی در شرایط فعلی درعرصه داخلی، درتنگنای بحران های چند جانبه است، که در طول این چهل سال انباشته شده اند. مجموع این بحران ها در کنار گسترش بحران اقتصادی و تعمیق بحران های منطقه ای و بین المللی، جمهوری اسلامی را به یک رژیم ناتوان و ناکارآمد تبدیل نموده است. بحران جانشینی نیز به یکی از پیچیده ترین بحران های درونی رژیم تبدیل شده است. با توجه به بن بست کئوپراسیون در رژیم اقتدارگرای جمهوری اسلامی، راه حلی بدون درگیری های حاد درونی را نمی توان تصور نمود.

اصلاحات دوم خرداد، جنبش سبز و اعتراضات سراسری دیماه گذشته، هرچند در دستیابی به اهداف خود شکست خوردند و دچار بن بست سیاسی شدند، اما تاثیرات ژرفی در سیمای سیاسی- اجتماعی ایران برجای گذاشتد، یکی از این تاثیرات ژرف برآمد عدم ” مشروعیت بنیادی و کارآمدی” جمهوری اسلامی در ایران است. سازمان ها و تشکیلات اصلاح طلبان نیز در داخل، در وضعیتی بحرانی و ناکار آمد به سر می برند.

در خارج از کشور نیز احزاب و سازمان های سیاسی برون مرزی از نظر ساختاری دچار نقض و اختلال بوده و نمی توانند کارکرد واقعی حزبی و سازمانی را ایفا نمایند و دچار رکود سیاسی هستند. بخش اعظم توان آن ها نیز صرف مهار و کنترل درگیری ها و کشمکش های داخلی آن ها می شود. در بستر چنین شرایط داخلی خارجی، طبیعی است که امکان توافق و ائتلاف برای اهداف راهبردی غیرممکن است.

در فقدان چنین اجماعی و در سایه پرداختن احزاب به حوادث روزمره، سو ظن بین آن ها گسترش یافته و تشدید می گردد. آن ها به جای این که همدیکر را یاری کنند، بار سنگینی به گردن یکدیکر هستند. و تبدیل به ساحتارهای سیاسی بسته و غیر مشارکتی شده اند. این وضعیت از یک سو باعث ریزش افراد در آن ها شده است و از سوی دیگر فعالیت های غیر رسمی سیاسی که اغلب در تضاد با برنامه های تصویب شده سازمانی و حزبی است گسترش یافته است
رهبران و کادر های حزبی و سازمانی نیز دیگر نفوذ واعتبار گذشته را ندارند. تقلیل این نفوذ واعتبار را می توان در شحصیت ها و روشنفکران نیزمشاهده نمود.

شحصیت ها و روشنفکران در خارج از کشور نیز قادر به حرکت و ابتکار و فعالیت موثر نیستند، بلکه اغلب اسیر واکنش های بی هدف و “باری به هر جهت” می باشند و هم چنین دچار محدویت شناخت عمومی از جامعه ایران نیز می باشند، غالبا به جای مطالعه دقیق و پیوسته حوادث و پژوهش های کارشناسی، انشاء نویسی های زیبا و طرح هایی های طنین انداز رایج است.

به رغم تحولات گسترده و عظیم سیاسی – اجتماعی در سی سال گذشته در ایران و جهان تغییر امید بخشی در احزاب و سازمان های سیاسی در خارج از کشور و شخصیت های سیاسی مشاهده نمی شود. این درحالی است که جایگزین های غیر حزبی و سازمانی به تدرج رشد کرده و پا در میان گذاشته اند. این بازیگران سیاسی- اجتماعی جدید دیگر آن توده سازمانی که مانند لشکر چشم و گوش بسته بودند، نیستند.

نگاهی به روند توسعه کمی و کیفی احزاب، سازمان های سیاسی، شحصیت ها و روشنفکران در خارج از کشور در دو سال اخیر، نشانگر این است که به دلیل ناتوانی در گفتگوی سازمان یافته و هدفمند با همدیگر، فرقه گرایی گسترش یافته است.

مسیر دشوار گذار به دموکراسی در ایران

این که گذار دشوار به دموکراسی در ایران بدون برنامه ریزی استراتژیک اتفاق افتد، یک امر نادری است. به همین لحاظ ملاحظات برنامه ریزی استراتژیکی و تاکتیکی برای گذار به دموکراسی در ایران امری اجتناب ناپذیر می باشد. اولین قدم برای برنامه ریزی استراتژیکی ایجاد همبستکی ملی برای دموکراسی می باشد.

مبارزه در راه گذار به دموکراسی نیازمند مشارکت گروه های متفاوت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و باقی قسمت های جامعه است. مشروعیت و قدرت این پیکار در به راه انداختن تعداد زیادی از شهروندان نهفته است. در مقیاس ملی این همبستگی و اتحاد، مشروط به ائتلاف گروه ها و سازمان ها و شبکه های ازعناصرمنفرد می باشد.

همبستگی ملی یک پروسه دستوری نیست و با نسخه پیچی های یک طرفه حاصل نمی شود، بلکه نتیجه روند های همبسته عاطفی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و آمادگی برای تغییر، گذشت و زدایش تعصب ها و نقصان ها و کاستی هاست.

برای این که همبستکی ملی به اراده ملی فراروید باید فرایند هم اندیشی و همگامی و هماهنگی تعمیق داده شود.
هنگامی که جنبشی برنامه ریزی استراتژیک خود را شکل می دهد، گفتگوی سازمان یافته و هدفمند یکی از مهمترین اجزاء این برنامه ریزی استراتژ یک می باشد.

گفتگو یکی از مهمترین مولفه ها و عناصر هماهنگی و انسجام است و بدون آن هیچ تحول دموکراتیکی رخ نمی دهد. با گفتگو می توان سنت های لازم برای تحقق دموکراسی را، در روابط بین گروه های مختلف و کلاء همه مردم نهادینه کرد.

برنامه ریزی برای تعریف پروژه مشترک در خارج از کشور

برنامه ریزی برای تعریف پروژه مشترک شامل ساختن ظرفیت تاکتیکی و لیست کردن تاکتیک های گوناگون می باشد. برنامه ریزی در راستای استراتزی سیاسی در داخل کشور، وظیفه مبارزان داخل کشور است. اپوزیسیون برونمرزی می تواند از یک سو ازنقطه نظر پژوهش های نظری و توضیح تجربه های متعدد و ازسوی دیکر با حمایت از مبارزات مدنی در راستای حقوق رفاهی ، اتحادیه ای و سیاسی مبارزان داخل را، یاری دهد.

در نتیجه موضوع این نوشته برنامه ریزی اپوزیسیون برونمرزی در راستای اهداف استراتژیکی در برونمرز و به طور مشخص تعریف پروژه مشترک است.

سطوح چهارگانه برنامه ریزی استراتژیک در اپوزیسون برون مرزی را می توان این گونه درک نمود.

۱- استراتزی نهایی در این مرحله، یافتن پروژه مشترک است .
۲- تحقق پروژه مشترک از مسیر ائتلاف همه سازمان ها و گروه ها و شبکه ها و نهادهای مدنی با پشتیبانی شهروندان می گذرد.
۳- تاکتیک اصلی برای دست یافتن به ائتلاف، گفتگوی سازمان یافته و هدفمند در جهت تعریف پروژه مشترک است.

۴- روش لازم در این گفتگوی سازمان یافته و هدفمند، شفافیت و علنیت است، از سوی دیگر پراتیک دموکراسی نه تنها در کشور هایی با ساختار های بسته و غیر مشارکتی حتی در کشود های دموکراتیک نشان می دهد با مشارکت نهادهای مدنی و شهروندان در قالب دموکراسی مستقیم و مشارکتی می توان از کفتگو و دیالوک نتایج بهتری به دست آورد.

سازمان یافتگی ائتلاف سازمان ها، گروه ها، شخصیت ها و شبکه ها

منظور از ائتلاف همکاری ” وسیله محور ” میان کنشگرانی است که کنش های شان را هماهنگ می کنند و منابع لازم برای پیشبرد پروژه مشترک را، به اشتراک می گذارند. خلاصه کلام ائتلاف یعنی متحد کردن بازیگران مختلف در خصوص یک راه حل. توافق کامل برای اهداف بلند مدت شرط ائتلاف نیست. مشروعیت ائتلاف با چهار مشخصه محک زده میشود: الف – نمایندگی ب- ایجاد باورواعتما د در هموطنان برونمرزیج – نمایش وعملیاتی نمودن ایده های سیاسی د- توانایی تبلیغاتی برای کانالیزه کردن احساسات جمعی

در یک اتتلاف، اقدام جمعی شرطی بلاواسطه برای افزایش نفوذ می باشد اما از سوی دیگردر حرکت های اعتراضی مدرن نقش تعیین کننده نه از آن عناصر منفرد و اتمیزه شده، بلکه این نقش را شبکه های از عناصر منفرد، احزاب، گروه ها و سازمان هایی ایفا می کنند که آن ها در درون خویش دارای هویت جمعی و اهداف عمومی می باشند. این جریانات از یک سو معتقد به اقدام جمعی هستند، اما از طرف دیگر خواهان حق تصمیم گیری برای اقدام مشرک نیز می باشند. به همین دلیل باید هماهنگی لازم در سطوح رهبری ائتلاف و شبکه های عملیاتی(عناصر منفرد، گروه ها و سازمان ها) برقرار باشد و این امر مستلزم آن است که سازمان ها و احزاب دارای درجه ای از سازمان یافتگی باشند که امکان اجرای استراتژی ها و تاکتیک ها و روش ها ممکن باشد. فرایند تصمیم گیری در یک ائتلاف پیچیده است بدون نظم، پاسخ دهی، همراهی و توانایی حل اختلاف، تصمیم کیری ممکن نیست، در غیر این صورت فرو پاشی سازمانی و سر درگمی به وجود می آید.

گفتگوی سازمان یافته و هدفمند

وظیفه احزاب و سازمان های سیاسی برون مرزی و شخصیت ها و روشنفکران، ایجاد شرایط برای مشارکت مستقیم نهاد های مدنی و شهروندان ایرانی است تا گفتگوی سازمان یافته و هدفمند به نتایج مطلوب دست یابد.

به همین دلیل برنامه ریزان باید گوش دادن به افراد جامعه ایرانیان برون مرزی را آغاز کنند. حرف های آن ها را تجزیه تحلیل کنند و مشترکات و اختلافات را بیابند.

با فهم این مطلب که هدف اصلی از گفتگوی سازمان یافته پی ریزی پروژه مشترک است، حال سوال این است که اهداف ثانویه دیگر گفتگوی سازمان یافته چیست؟

الف – شناخت از یکد یگرو اطلاعات: در مسیر شناخت از یکدیگر امکان دیالوگ یادگیری و همبستگی فراهم می شود.
ب- مشاورت: در این راه می توان آمادگی، جهت گیری ها و تصمیم گیری ها و نتیجه گیریها را تقویت نمود.
ج – تغییر: در این مرحله خط و خطوط روشن گشته و با تجزیه تحلیل مشترکات و اختلافات باید به یافتن راه حل همت گماشت و فعالیت را آغاز نمود.
ه – دمکراسی: دراین مسیر نه تنها سنت های لازم برای تحقق دموکراسی در روابط بین گروه های مختلف و شهروندان ایرانی تقویت می شود، بلکه درجه اعتماد و مشروعیت تقویت می گردد.

نتیجه گیری

منظور این نوشته توضیح این موضوع است که برای پی ریزی پروژه مشرک مسیری جز ” همبستگی ملی برای دموکراسی” ، ” ائٔتلاف سازمان ها ، گروه ها، شخصیت ها و شبکه ها” ممکن نیست. برای این منظور باید گفتگوی سازمان یافته و هدفمندی که شفاف و علنی باشد، آغاز شود و شرط موفقیت آن شرکت مستقیم احزاب و سازمان های سیاسی برون مرزی و شخصیت ها و روشنفکران، نهاد های مدنی و شهروندان ایرانی خواهد بود.

احمد هاشمی
ahmad.haschemi@gmx.at

در این زمینه:

آسیب شناسی دوره گذار و دو قدرت محافظ دو الگوی موفق و ناموفق گذار از دیکتاتوری چالش‌های “پیشا‌سیاسی” در گذار به دمکراسی در ایران


****************

مقالات دیگر از این نویسنده